ေကာင္းတာေတြကိုယူေသာ္ မေကာင္းေလာ့ ( ၁ )

ကမၻာလံုးဆိုင္ရာ လူ႕ကိုယ္က်င့္ သီလ ( Universal human ethic )

( စကားဦး။ ။ က်ေနာ္ ယခုေရးမည့္စာမွာ အေမရိကန္ေတြကို အထင္ၾကီးေနသည္ဟု ယူဆလိုသူတို႕က ယူဆ ႏိုင္ေလာက္ဖြယ္ ေရးသားခ်က္မ်ား ပါဝင္ပါသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ၾကိဳတင္ေျပာျပထားလိုသည္မွာ က်ေနာ္ ကိုယ့္ျမန္မာလူမ်ိဳးေတြကို ညံ့လွခ်ည့္ဟု မထင္ပါ။ က်ေနာ္တို႕ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ “အေကာင္း၊ အစစ္၊ တရားမွ်တမွဳ ႏွင့္ ဓမၼ” ကို အလြန္ခ်စ္သူမ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။ ဥပမာျပရလွ်င္ သူတို႕က တရားမွ်တမွဳ ( ဓမၼ ) ကို ခ်စ္လွသျဖင့္ တရားမဲ့အႏိုင္အထက္ျပဳေလ့ရွိသည္ဟု သူတို႕ခံစားမိၾကေသာ ( အထူးသျဖင့္ ) ယခင္စစ္အစိုးရ၊ ၾကံ့ဖြံ႕ပါတီတို႕ကို ခါးခါးသီးသီးမုန္းတီးၾကျပီး၊ ထိုသူတို႕၏ တရားမဲ့အႏိုင္က်င့္ျခင္းကိုခံရေသာ၊ တရားရွိေသာ၊ အသိဥာဏ္ၾကီးေသာ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကိုေတာ့ သူတို႕၏ “အေမ” တေယာက္သဖြယ္ အားကိုးခ်စ္ခင္ ၾကပါသည္။ ဒါက “အေကာင္း၊ အစစ္” ကိုသိျမင္မွဳ ျဖစ္ပါသည္။ က်ေနာ့္ အျမင္အရ “အေကာင္း၊ အစစ္” ကိုသိေသာ၊ “တရားမွ်တမွဳ” ( fairness ) ကို ခ်စ္ေသာ၊ မတရားမွဳကို မတရားမွဳမွန္းသိေသာ လူမ်ိဳးတမ်ိဳးသည္ ဘယ္လိုမွ ႏွယ္ႏွယ္ရရ၊ ခပ္နိမ့္နိမ့္ လူမ်ိဳးတမ်ိဳး မဟုတ္ႏိုင္ပါ။ ထို႕ေၾကာင့္ က်ေနာ့္လူမ်ိဳး၏ ဦးေခါင္းႏွင့္ ႏွလံုးသားကို က်ေနာ္ အထင္မေသးပါ။ မိမိလူမ်ိဳးကို အထင္မေသးေသာသူသည္ အျခားတပါးေသာလူမ်ိဳးကို ပစၥလက္ခတ္ၾကီး အထင္မၾကီးႏိုင္ပါ။ က်ေနာ္လည္းအေမရိကန္ေတြကို “အကုန္သိ၊ အကုန္တတ္၊ အကုန္ေတာ္၊ အကုန္ေကာင္း” ဟုမထင္ပါ။  

     
     ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံသားေတြက တံခါးပိတ္ျပီး ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) ေလာက္ေနလာၾကတာ ျဖစ္၍ ( အေမရိကန္ ေတြကမွမဟုတ္ ) တကမၻာလံုးက စံအျဖစ္လက္ခံထားေသာ “တကမၻာလံုးဆိုင္ရာ လူ႕ကိုယ္က်င့္သီလ” ( universal human ethic ) အခ်ိဳ႕ကို အကြ်မ္းတဝင္ မရွိေသးဟု ထင္မိပါသည္။ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံမွာ “စီးပြားေရးမဖြံ႕ျဖိဳးေသာ ေခတ္စနစ္တခုထဲမွာ ေနခဲ့ရစဥ္က လူတဦးအသက္ရွင္ရပ္တည္ဖို႕ ထားရွိရသည့္သေဘာထားစံ” ( attitudes for one’s survival in an age of poverty ) - ဥပမာ၊ လာဘ္စားတာကို ရံုးလုပ္ထံုးလုပ္နည္းတခု ( သိပ္မဆိုးလွ ) ဟု ထင္ေနေတာ့တာ၊ အာဏာရွိသူက အာဏာျပ တာကို လူ႕သဘာဝ ( ရွက္ဖြယ္မရွိ ) ဟု ထင္ေနေတာ့တာေတြကသာ အားေကာင္းေနဆဲဟု ထင္ပါသည္။ သို႕ျဖစ္၍ က်ေနာ္တို႕ ျပည္ပေရာက္ေနၾကသည့္ ျမန္မာေတြအေနျဖင့္ ကိုယ့္ႏိုင္ငံကို ကမၻာႏွင့္ တကယ္ ရင္ေဘာင္တန္းေစလိုၾကလွ်င္ ကမၻာ့စံျဖင့္လူတိုင္းထားရွိသင့္သည့္ “ကမၻာလံုးဆိုင္ရာ လူ႕ကိုယ္က်င့္ သီလ” ( universal human ethic ) ေတြကိုလည္း ၾကားခဲ့သူ၊ ျမင္ခဲ့သူတို႕က ျပန္လည္ ျဖန္႕ျဖဴး မွ်ေဝၾကရန္ ဝတၱရားရွိသည္ဟု ယူဆပါသည္။ ထိုသို႕ ယူဆသည့္အေလ်ာက္ က်ေနာ္ ႏွစ္သက္မိေသာ အေမရိကန္ေတြ၏ ( ကမၻာ့ႏိုင္ငံသားေတြ၏ ) ကိုယ္က်င့္သီလအခ်ိဳ႕ကို ျပန္လည္မွ်ေဝ ( ေျပာျပ ) ျခင္းသာ ျဖစ္ပါသည္။

      
     ထိုသို႕ ျပန္လည္ေျပာျပရာတြင္ က်ေနာ့္အဖို႕ အလြယ္ကူဆံုးနည္းလမ္းမွာ က်ေနာ့္အေၾကာင္း ( အတတ္ႏုိင္ဆံုး အက်ဥ္းခ်ဳပ္လွ်က္ ) ေျပာျပရင္း မိမိေတြ႕ၾကံဳခဲ့ရပံုကို ေျပာျပျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ မည္သို႕ပင္ အက်ဥ္းခ်ဳပ္သည္ ဆိုေစကာမူ က်ေနာ့္အက်င့္ဆိုးအရ ကိုယ့္အေၾကာင္းေျပာျဖစ္လွ်င္ ဟိုဟာလည္း ပါေစခ်င္၊ ဒီဟာလည္း ပါေစခ်င္ကာ အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေနသည့္ၾကားမွ ေပရွည္သြားတတ္ပါသည္။ အဲဒါအတြက္ေတာ့ ခြင့္လႊတ္ေတာ္ မူၾကပါကုန္။ ခင္ဗ်ားတို႕အဖို႕ ခရီးသြားေဆာင္းပါးလည္း ျဖစ္ေသးတာေပါ့ဗ်ာ..း)) ဒါေပမဲ့ ဒီေနရာမွာ နားလည္မွဳ ရွိေစခ်င္တာက က်ေနာ့္အေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္လို႕ က်ေနာ္ ဒီစာကိုေရးတာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ဤ post မွာေတာ့ က်ေနာ့္ဘဝတေကြ႕မွာ အဲသည္လို ethical ျဖစ္တဲ့လူေတြ ေတြ႕ခဲ့ရပါသည္လို႕ ေျပာခ်င္တာကသာ အဓိက ျဖစ္ပါသည္။ ထိုအေၾကာင္းကို ကိုယ့္အေၾကာင္း ထည့္မေျပာျပဘဲ ေျပာလို႕မရ ( က်ေနာ္ မေျပာတတ္ ) သျဖင့္ ကိုယ့္အေၾကာင္း ကြ်ဲကူးေရပါ ထည့္ေျပာျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ နည္းနည္းေလာက္ ၾကီးၾကီးက်ယ္က်ယ္ေျပာရလွ်င္ က်ေနာ္ ကိုယ့္အေၾကာင္းေျပာခ်င္လို႕ထက္ ကိုယ့္ေမြးတိုင္းျပည္ကို ခ်စ္ခင္ ေသာ၊ အက်ိဳးမ်ားေစလိုေသာ ေစတနာျဖင့္သာလွ်င္ ဤစာကိုေရးပါသည္။ “က်ဳပ္ကေဟာဒီလို၊ က်ဳပ္တို႕ အေမရိကမွာ ေဟာဒီလို .. ” ဟု အႏွစ္မဲ့ ၾကြားလိုရင္းစြဲႏွင့္ ေရးတာမဟုတ္ရပါေၾကာင္း.. း))

……………………………………………………..

( ၁ )

     ၂၀၀၄ -ခုႏွစ္ ဒီဇဘၤာလ ( ဆူနာမီငလွ်င္ မလွဳပ္ေသးမီကေလး ) တြင္ က်ေနာ္ ထိုင္းႏိုင္ငံ မဲေဆာက္ျမိဳ႕သို႕ ေရာက္ပါသည္။ မဲေဆာက္ကို သြားလည္ခ်င္လွ်င္ ျမဝတီ ျမန္မာ-ထိုင္း ခ်စ္ၾကည္ေရးတံတားဂိတ္မွာ ျမန္မာေငြ ၅၀၀-၁၀၀၀ ၾကားေလာက္ တရားဝင္ဝန္ေဆာင္ခေပးျပီး ဓါတ္ပံုရိုက္၊ Pass ယူတာတို႕ လုပ္ရပါသည္။ ဒါေပမဲ့ ႏိုင္ငံျခားသြားမည့္က်ေနာ့္မွာ ရန္ကုန္ကေန ျမဝတီထိ ကားစီးလာျပီး၊ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္းတခုမွာ တညတည္းခို၊ ထမင္းတနပ္ ဝယ္စားျပီးေနာက္  ျမန္မာေငြ (၆၀) က်ပ္ပဲ က်န္ရွိေတာ့ရာ လူတေယာက္က ရခိုင္လဘက္ရည္ ဆိုင္တခုမွာ Pass အတြက္ လိုအပ္ေငြကို အကူအညီေတာင္းလို႕ရလိုရျငား က်ေနာ့္ကိုလိုက္ျပျပီး ဆိုင္ရွင္ႏွင့္ လည္းမိတ္ဆက္ေပးပါသည္။ ဒါေပမဲ့ထိုရခိုင္ဆိုင္ပိုင္ရွင္က က်ေနာ့္လိုမသန္စြမ္းသူတဦးအေနျဖင့္ Pass အတြက္ တံတားဂိတ္ကလူေတြကို ေျပာျပျပီး ကင္းလြတ္ခြင့္ ရမည္ထင္ေၾကာင္း၊ ထို႕ေၾကာင့္ Pass အတြက္ မဟုတ္ဘဲ ဟိုဖက္ကမ္းမွာ မဲေဆာက္သြား လိုင္းကားစီးဖို႕အတြက္ ထိုင္းဘတ္ ( ၂၀ ) ( ျမန္မာေငြ ၅၀၀ က်ပ္ခန္႕ ) ပဲ ေပး ခ်င္ေၾကာင္းေျပာျပီး ဘတ္ ( ၂၀ ) လွဴဒါန္းလိုက္ပါသည္။ သူေျပာသည့္အတိုင္း တံတားဂိတ္မွာေတြ႕သည့္ လဝက အရာရွိေတြကို အေလးေတြဘာေတြျပဳ၊ “ဗိုလ္ၾကီး.. က်ေနာ္ ဟိုဖက္ကမ္း ခဏသြားခ်င္လို႕၊ ဒါေပမဲ့ ေငြလည္း မျပည့္ဘူး ျဖစ္ေနလို႕” ဟု ေျပာျပရာ “သြားပါဗ်ာ” ဟု ခြင့္ျပဳလိုက္ပါသည္။ သို႕ႏွင့္ က်ေနာ္ ေက်ာပိုးအိတ္ ႏွစ္လံုးပိုးျပီး တံတားေပၚ လမ္းေလွ်ာက္လာရာ တံတားအလယ္ေလာက္ ေရာက္ေတာ့ အမ်ိဳးသမီး တေယာက္က “ဦး ပိုက္ဆံလဲ ဦးမလား” ဟုေမးပါသည္။ က်ေနာ္က “မလဲေတာ့ဘူး” ဟု ႏွဳတ္ကေျပာရင္း စိတ္ထဲမွာေတာ့ “ငါ့ ျမန္မာေငြ ၆၀ ကိုလဲလိုက္ရ မေကာင္းပဲ ရွိေရာ့မယ္။ ထိုင္းေငြ ၂ ဘတ္ေလာက္ေတာ့ ရမယ္ ထင္ပါရဲ႕” ဟု ခပ္ျပံဳးျပံဳးေလး ေတြးေနမိပါသည္။ က်ေနာ္ကား ထိုင္းႏိုင္ငံကို အဲသည္လို “အရပ္ကယ္ပါ၊ လူဝိုင္းပါ” ႏွင့္ ေရာက္သြားေလသူတည္း။

    
     ဇာတ္လမ္းကို ခ်ံဳ႕ေသာ္ “အရပ္ကယ္ပါ လူဝိုင္းပါ” ႏွင့္ပင္ က်ေနာ္ ထိုည မဲေဆာက္ႏွင့္ ကီလိုမီတာ ( ၅၀ ) ခန္႕ ေဝးေသာ “Mala refugee camp” ( ဘဲကေလာစခန္းဟု အေခၚမ်ား )  သို႕ေရာက္သြားပါသည္။ သူတို႕က က်ေနာ့္မွာ ဘာေဆြမ်ိဳး၊ အသိအကြ်မ္းမွ မရွိဘဲႏွင့္ သူတို႕စခန္းသို႕ တန္းတန္းမတ္မတ္ ေရာက္လာသျဖင့္ မသကၤာ ျဖစ္ကာ က်ေနာ့္ကို အခ်ဳပ္ထဲထည့္ထားလိုက္ၾကပါသည္။ အဲသည္မွာ ( ၂ ) ပတ္ေလာက္ေနျပီး က်ေနာ့္ကို လာေတြ႕ေသာ ရခိုင္အဖြဲ႕အစည္းတခု၏ ေထာက္ခံခ်က္အရ ျဖစ္ဟန္တူပါသည္။ သူတို႕ က်ေနာ့္ကို မဲေဆာက္ျမိဳ႕သို႕ ထြက္သြားရန္ သတ္မွတ္ခ်က္ျဖင့္ ျပန္လႊတ္ေပးလိုက္ၾကပါသည္။ ( သူတို႕က်ေနာ့္ကို မႏွိပ္ စက္ၾကပါ။ ဒါေပမဲ့ အခန္႕မသင့္လွ်င္ ……. ခံရႏိုင္သည္ဟု ေနာင္အခါတြင္မွ သိပါသည္။ ေက်ာခ်မ္းစရာေပ.. း)   

     
     သည္လိုႏွင့္ က်ေနာ္မဲေဆာက္သို႕ ေရာက္လာပါသည္။ မဲေဆာက္ျမိဳ႕ကား ျမန္မာလူဦးေရသိန္းခ်ီရွိေသာ၊ ျမန္မာစကားသံ ဆူညံေနေသာ၊ ျမန္မာ ထမီဝတ္ ေသာ ျမိဳ႕ျဖစ္ပါသည္။ က်ေနာ္အဲသည္မွာ ျမန္မာေတြ အျဖတ္အသန္းမ်ားေသာ ထိုင္းဘုန္းၾကီးေက်ာင္း ဝင္း တခုသို႕သြားျပီး စာရြက္တရြက္ေပၚမွာ လက္ေရးႏွင့္ “ေဗဒင္ေဟာသည္။ ေဟာခ.. ေစတနာေၾကး” [ “Mr. Fortune-teller; Service Charge: Up to You!” ] ဟု ေၾကာ္ျငာလိုက္ရာ ပထမေဟာသည့္ေန႕မွာပင္ ျမန္မာအလုပ္သမ ၄-၅ ေယာက္ေလာက္ ေဟာရျပီး သူတို႕က ပ်မ္းမွ် ( ၂၀ ) ဘတ္ေလာက္စီ ေပးသြားၾကသျဖင့္ ဘတ္ ( ၁၀၀ ) နီးပါးေလာက္ ရေလသည္။ မဆိုးလွ။ ဘတ္ ( ၁၀၀ ) ဆိုသည္မွာ ျမန္မာအလုပ္သမား ( ပန္းရံ စသည္ ) တေယာက္၏ တေန႕ လုပ္ခလစာေလာက္ ရွိပါသည္။ ( က်ေနာ္က ဆရာၾကီးမင္းသိခၤ ေဗဒင္သင္တန္း တၾကိမ္တက္ဖူးသည္။ တၾကိမ္တည္း တက္ရံုႏွင့္ သားတပည့္ ေတြဘာေတြ လုပ္ခြင့္မရွိသျဖင့္ ဘယ္သူ႕သားတပည့္ ဆိုတာေတြ ထည့္မေရးျဖစ္ပါ ) ထိုေနရာသို႕ ေန႕တိုင္း သြားေနရာ က်ေနာ့္ဆီ အေပ်ာ္တမ္း ေဗဒင္လာေမးေသာ ေက်ာင္းထိုင္ဆရာေတာ္က ျမန္မာကပၸိယမွ တဆင့္ “အဲသည္ ျမန္မာျပည္က ေဗဒင္ဆရာ ဤေက်ာင္းသို႕ ေျပာင္းလာလိုက ေျပာင္းလာေစ.. သူ႕ကို အခန္းတခု စီစဥ္ေပးလိုက္” ဟုမိန္႕ၾကားသည္ဟု သိရပါသည္။ သည္လိုႏွင့္ က်ေနာ္ မဲေဆာက္ေရာက္ျပီး ( ၁၀ ) ရက္ ေလာက္အၾကာမွာ ထိုင္းဘုန္းၾကီး ေက်ာင္းတခုသို႕ ေရာက္လာပါသည္။ ေနစရိတ္၊ စားစရိတ္ အတြက္ ပူစရာ မလိုေတာ့ေပ။

     
     အဲသည္ အခ်ိန္မွာ က်ေနာ္ journalism ကို စိတ္ဝင္စားသည္ဟု ေျပာမိေသာ ႏိုင္ငံျခားသား (NGO တခုမွ ) တေယာက္က ဇင္းမယ္ ( Chiang Mai ) မွာ သြားေျဖရမည့္ J-School Entrance Test တခုအတြက္ ေလွ်ာက္လႊာကို ကမကထ လုပ္၍ တင္ေပးလိုက္ပါသည္။ အဲသည္ test ေျဖရဖို႕ နီးလာခ်ိန္မွာေတာ့ Harvard University မွာ သခ်ၤာႏွင့္ ေက်ာင္းျပီးထားျပီး၊ ( က်ေနာ္ သေဘာေပါက္မိသေလာက္ ) ကမၻာအရပ္ရပ္ မွာ သခၤ်ာကို ဘယ္လိုသင္ေပး၊ သင္ယူၾကသလဲလို႕ သူတို႕ေက်ာင္းက sponsor လုပ္ကာ သုေတသနလုပ္ ခိုင္းသည့္ ဂ်ဴးလူမ်ိဳး အေမရိကန္တေယာက္ႏွင့္ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္းဝင္းထဲမွာ ေတြ႕၍ခင္သြားပါသည္။ သူက က်ေနာ္တို႕ေက်ာင္းက ထိုင္းဘုန္းၾကီးေတြကို ဓါတ္ပံုရိုက္ခြင့္ေတာင္းေနရာ မဲေဆာက္ကဘုန္းၾကီးေတြက အဂၤလိပ္လိုမရၾက၍ က်ေနာ့္ကိုေခၚရာမွ “ဟ.. ခင္ဗ်ား အဂၤလိပ္လို ရသားပဲ” ဆိုကာ ခင္သြားတာ ျဖစ္ပါသည္။ သူက ထိုည restaurant တခုမွာ ထမင္းေကြ်းျပီး က်ေနာ့္ကို interview လုပ္ခ်င္ေသးသည္ ဆိုသျဖင့္ က်ေနာ္ က လက္ခံကာ ဘန္းၾကီးေက်ာင္းဝင္းထဲသို႕ ျပန္လာၾကျပီး သူေမးတာေတြကို ေျဖပါသည္။ သူက အဲဒါကို ဗီဒီယို ကင္မရာႏွင့္ ရိုက္ထားပါသည္။ အဲသည္မွာ “ေလာေလာဆယ္ ဘာေတြလုပ္ေနလဲ” ေမးခြန္းကို ေျဖေသာအခါ  J-School ေလွ်က္ထားသည့္ကိစၥ ပါသြားပါသည္။ “က်ေနာ္တို႕ ႏိုင္ငံမွာ ေလာေလာဆယ္ ပုဂၢလိက သတင္းစာ မရွိဘူး၊ ေနာင္တခ်ိန္ ရွိလာလိမ့္မယ္။ တခ်ိန္မွာ journalism နဲ႕ တိုင္းျပည္ တည္ေဆာက္တဲ့ထဲ က်ေနာ္လည္း ဝင္ပါခ်င္လို႕ journalism ကို စနစ္တက် တတ္ထားခ်င္တာပါ” ဆိုတာကို သူ ႏွစ္ျခိဳက္ပါသည္။

     
      ထို႕ေၾကာင့္ သူထိုကိစၥကို အရမ္းစိတ္ဝင္စားသြားျပီး ကူညီမည္ဟု ဆိုလာပါသည္။ ခ်င္းမိုင္တကၠသိုလ္မွာ သူ႕ေက်ာင္းေနဖက္ ျမန္မာမေလးတေယာက္ တကၠသိုလ္ဆရာမ လာလုပ္ေနတာရွိပါသတဲ့။ ဆရာဝန္မိဘ ႏွစ္ပါး၏သမီး ဟုဆိုပါသည္။ သူမကို ( က်ေနာ့္အား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ဖို႕ ) သူမွာမည္ဟုဆိုသည္။ အေျခအေန ကို သိရေအာင္ က်ေနာ့္ေရွ႕မွာပဲ သူဖုန္းဆက္ေလသည္။ ဟိုဖက္က “လာခဲ့ပါ။ ေငြေတာ့ မကူညီႏိုင္ပါ။ က်န္တာ ကူညီႏိုင္ပါသည္” ဟု အေျဖရသျဖင့္ ခ်င္းမိုင္သြားလမ္းစရိတ္ႏွင့္ ဟိုမွာေနမည့္ ၂-လစာေလာက္ ေနထိုင္ စားေသာက္စရိတ္ ေငြေၾကးကို သူတာဝန္ယူမည္ဟု က်ေနာ့္ ေရွ႕မွာပင္ သူမကို ကတိေပးလိုက္သည္။ ျမန္မာတေယာက္ ခ်င္းမိုင္၊ ဘန္ေကာက္တို႕ကို သြားလိုလွ်င္ ဆိုင္ရာပိုင္ရာ ( ထိုင္းေထာက္လွမ္းေရး ) ႏွင့္ေပါင္းျပီး၊ ေငြခင္းျပီးသြားရတာ ျဖစ္ပါသည္။ က်ေနာ္ အဲဒါကို ေျပာျပရာ ထိုေငြကို သူခင္းပါမည္ဟု ဆိုေလ၏။ ၾကားဖူးတာက ဂ်ဴးလူမ်ိဳးဆိုတာ အင္မတန္ ကပ္ေစးနည္းလွသည္ဟု။ က်ေနာ့္ ဒီသူငယ္ခ်င္း ကေတာ့ အားနာဖို႕ ေကာင္းေလာက္ေအာင္ပင္ ရက္ေရာသူ ျဖစ္ပါသည္။ ေနာက္တေန႕ refugee camp ေတြမွာ သခ်ၤာကို ဘယ္လို သင္သလဲ၊ ဘာသင္ရိုးအတိုင္း သင္သလဲ သိခ်င္လို႕ သူသြားေလ့လာခ်င္သည့္ မဲေဆာက္ျမိဳ႕ ေျမာက္ဖက္ ၂၅၀ ကီလိုမီတာ အကြာေလာက္မွာ ရွိေသာမဲလဦးစခန္း ( refugee camp ) ခရီးမွာ က်ေနာ့္ကို စကားျပန္ဟုဆိုကာ ေခၚသြားပါသည္။ အဲသည္ စခန္းတည္ရွိသည့္ “မဲစရီယန္း” ျမိဳ႕နယ္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴးက စခန္းထဲသို႕ တာဝန္မရွိ ေသာ ႏိုင္ငံျခားသားကို ေပးမဝင္ေစလိုသျဖင့္ ႏွစ္ရက္ေလာက္ ေစာင့္ျပီး၊ မဝင္ရဘဲ က်ေနာ္တို႕ မဲေဆာက္သို႕ ျပန္လာၾကပါသည္။

     
     ထို႕ေနာက္ မဲေဆာက္ရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံေရးရံုးတခုသို႕ ခ်င္းမိုင္ကိုသြားရသည့္လမ္းေၾကာင္းကို သြားေရာက္ စံုစမ္းၾကရာ ဓါတ္ပံု ( ၃ ) ပံုႏွင့္ ဘတ္ ၅၀၀၀ ေပးရမည္ဟု ဆိုပါသည္။ ထိုင္းေထာက္လွမ္းေရးေတြက က်ေနာ့္ ကို စစ္ေဆးေမးျမန္းစရာရွိသည့္ တရားခံတဦးအေနျဖင့္ ခ်င္းမိုင္ထိ ေခၚသြားလိမ့္မည္ဟု ဆိုပါသည္။ ထိုစကား ကို သူၾကားရျပီျဖစ္၍ အဲသည္ရံုးကျပန္လာျပီးေနာက္ ( အဲသည္ေန႕ ညေနမွာ သူ ဘန္ေကာက္သြား ေလယဥ္ စီးရဖို႕ရွိရာ ေလယဥ္ကြင္းမသြားမီ က်ေနာ့္ကို ထိုင္းဘတ္ ၈၀၀၀ ( US $ 200 ဖိုး ျဖစ္မည္၊ ထိုစဥ္က ေဒၚလာ တရာ ဘတ္ေလးေထာင္ခန္႕ရပါသည္။ ) ေပးထားခဲ့ပါသည္။ “ဒါ လမ္းစရိတ္ အတြက္ပဲ။ နည္းနည္းပိုတဲ့ေငြနဲ႕ ဖုန္းတလံုး ဝယ္လိုက္ပါ။ က်ေနာ္ မနက္ျဖန္ေလာက္ဆို ဂ်ပန္ေရာက္ေနေရာ့မယ္။ ဂ်ပန္ကေန က်ေနာ္ မ….. ( ျမန္မာမေလး) ဆီကို ခင္ဗ်ားေနေရးထိုင္ေရးအတြက္ Apartment တခန္းငွားဖို႕ရယ္၊ အစားအေသာက္ အတြက္ ရယ္ ေငြပို႕ေပးထားေပးမယ္.. ဖုန္းနံပါတ္နဲ႕ အေျခအေန အရပ္ရပ္ကို က်ေနာ့္ဆီ email ေရးပါ။ ခင္ဗ်ား ခ်င္းမိုင္ ေရာက္သြားရင္ ဖုန္းနဲ႕ မ….. ကို အသိေပးပါ” ဟုမွာသြားပါသည္။  

     
     ထိုစဥ္ က်ေနာ့္အတြက္ ခ်င္းမိုင္ခရီး စီစဥ္ေပးမည့္ ျမန္မာရံုးမွ ဘတ္ ၅၀၀၀ ႏွင့္ မရႏိုင္ေတာ့ေၾကာင္း၊ ၆၀၀၀ ႏွင့္မွရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ( က်ေနာ္ေပးထားခဲ့သည့္ ထိုင္းဦးဇင္းဖုန္းသို႕ ) ဖုန္းဝင္လာပါသည္။ ထိုဦးဇင္းက “ဘာတဲ့လဲ” ေမးလို႕ ၆၀၀၀ သို႕ ေစ်းတက္သြားေၾကာင္း ေျပာျပရာ.. “ဒကာၾကီး.. ဘာမွ ၆၀၀၀ ေတြ ဘာေတြ ေပးမေနနဲ႕.. ဒကာၾကီးတို႕ ဟိုတေန႕ကသြားတဲ့ မဲစရီယန္းကို ျပန္သြား၊ အဲဒီကေန ဟိုဖက္ အဖမ္းအဆီး မရွိေတာ့ဘူး။ ခ်င္းမိုင္ကားစီးလိုက္ရင္ ခ်င္မိုင္ေရာက္ကေရာ့။ ကားခႏွစ္ရပ္ေပါင္း ၃၀၀ ပဲကုန္မယ္” ဟု ေျမွာက္ေပးေလသည္။ သည္လိုႏွင့္ ေနာက္တေန႕ ေက်ာင္းရွိဘုန္းၾကီးေတြကို ကန္ေတာ့၊ ေဗဒင္ဆိုင္းဘုတ္ေတြ ဘာေတြ ျဖဳတ္ျပီး ဆိုခဲ့သည့္လမ္းေၾကာင္း အတိုင္းလာခဲ့ရာ ထိုညသန္းေခါင္ေက်ာ္ခန္႕တြင္ ခ်င္းမိုင္သို႕ ေရာက္ေလသည္။ တုတ္တုတ္ ( ၃ ဘီးကား ) တစီးငွားျပီး တည္းခိုခန္း တခုသို႕သြားပါသည္။ ခ်င္းမိုင္ကား မဲေဆာက္ႏွင့္မတူ၊ အဂၤလိပ္စကား ေျပာတတ္ေလသည္။ ေနာက္တေန႕ လမ္းေဘးမွာေတြ႕သည့္ ဆိုင္တဆိုင္ မွာ “Nokia” ဖုန္းတလံုး ဝယ္လိုက္ပါသည္။ ျမန္မာျပည္မွာ ဆိုလွ်င္ ဖုန္းတလံုးရဖို႕ အစိုးရကို ေလွ်ာက္ရ တာႏွင့္၊ ရပ္ကြက္လူၾကီးေတြဆီက အက်င့္စာရိတၱေကာင္းမြန္ေၾကာင္း ေထာက္ခံခ်က္ ယူရတာႏွင့္ ေတာ္ေတာ္ ရွဳပ္မည့္ ကိစၥေပ။ ထိုင္းႏိုင္ငံမွာကား အဲဒီကိစၥေတြအားလံုး ၅ မိနစ္ေလာက္ႏွင့္ ကိစၥျပတ္၊ ျပီးစီးသြားေလသည္။ ဖုန္းရျပီမို႕ မဲေဆာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံေရးရံုးက အစ္မၾကီးထံသို႕ က်ေနာ္ ဘတ္ ၆၀၀၀ မတတ္ႏိုင္သျဖင့္ ဘတ္ ၃၀၀ ႏွင့္ စြန္႕စား၍လာျပီး ယခုအခါ ခ်င္းမိုင္သို႕ေရာက္ေနျပီျဖစ္ပါေၾကာင္း၊ ေျပာထားသည့္ကိစၥကို cancel လုပ္လို ပါေၾကာင္း အေၾကာင္းၾကားလိုက္၏။ ထိုအစ္မၾကီးက က်ေနာ့္ကို “ကတိမတည္သူ၊ တခါစားလုပ္သြားသူ၊ ေနာင္ ဘယ္ေတာ့မွ အကူအညီ လာမေတာင္းပါနဲ႕” ဟု ျပင္းထန္စြာ ျပစ္တင္ ရွဳတ္ခ်ေနေလသည္။ က်ေနာ္လည္း “ကတိမတည္သူက ကြ်ႏ္ုပ္ ျဖစ္ေနပါေပါ့လား” ဟု အံ့အားသင့္ေနမိေလသည္။ ထို႕ေနာက္ တကၠသိုလ္ဆရာမ အေမရိကန္ ျမန္မာမေလးထံသို႕ ဖုန္းဆက္၏။

“Hello, I’m Aye Kyaw Zan, a friend of Jonathan. Are you Ms. ….., and do you speak Burmese?” ဟု က်ေနာ္က ေမးရာ-

“Yes, I am, and I speak Burmese. ဟုတ္ကဲ့ .. um.. က်မ ျမန္မာစကား ေျပာပါတယ္ .. ဒီေန႕မအားေသး ပါဘူး.. ဒီ week-end မွာ လာေတြ႕လို႕ ရမလား”

ဟု သူမက ျပန္ေျဖပါသည္။ ထို႕ေနာက္ က်ေနာ္ တည္းခိုေနသည့္ ေနရာ၊ သူမ၏ ေနရာ၊ ေတြ႕ဆံုမည့္ အခ်ိန္တို႕ကို သတ္မွတ္ၾကျပီးေနာက္ သတ္မွတ္သည့္ေန႕တြင္ က်ေနာ္က သူမကို သြားေတြ႕ပါသည္။ ကြ်ႏ္ုပ္ ေကာင္းစားေနလိုက္ပံုမွာ က်ေနာ့္မိတ္ေဆြ Jonathan ထံမွ ထိုင္းဘတ္ေငြ ၁,၃၅၀၀ ဖိုး  ဤ ျမန္မာဆရာမေလး ထံသို႕ ေရာက္ေနေလသည္။ သူမက “တေသာင္း” လို႕ မေျပာတတ္သျဖင့္ “ေရာ့.. အခု ဆယ္ေထာင္ (= ten thousand  ) ယူသြားပါ အကို.. က်န္တဲ့ ၃၅၀၀ ကို Apartment ရရင္ေပးဖို႕ ဒီမွာ ထားမယ္” ဟု ေျပာပါသည္။ သူမ စာေမးပြဲစစ္ေနရလို႕ မအားသျဖင့္ က်ေနာ့္ဖာသာ Chiang Mai Night Bazaar ကိုသြားျပီး ( အဲဒီမွာ ျမန္မာေတြ ရွိပါသည္ ) Apartment ရွာဖို႕လည္း အၾကံျပဳလိုက္ပါသည္။

     
     သူမ ဘယ္ေလာက္ရိုးသား၊ အျပစ္ကင္းစင္လိုက္သလဲဆိုလွ်င္ ( က်ေနာ္က apartment အျမန္ရမွ ေကာင္း မယ္။ မရေသးရင္ တရက္ကို ဘတ္ ၂၅၀ စီ တရိပ္ရိပ္ တက္ေနေတာ့မွာဟု ပူပန္စြာ ေျပာမိရာ ) “umm.. က်မ အခန္းကလည္း လူႏွစ္ေယာက္ေနဖို႕ နည္းနည္းက်ဥ္းေနတယ္။ နည္းနည္းက်ယ္ရင္ေတာ့ အကို႕ကို ထားလို႕ရ ပါတယ္” ဟူ၏။ က်ေနာ္ သတိထားမိသေလာက္ အေမရိကန္သူေတြက ေယာက္်ားေတြကို ( ၾကိဳတင္ျပီး ) မယံုၾကည္သလိုလို ဘာလိုလို အမူအရာမ်ိဳး ျပသေလ့ မရွိၾကပါ။ သူတို႕က ေယာက္််ားေတြကို ေယာက္်ား တေယာက္ ဆိုတာထက္ ( သူ႕ ego ကိုဒါဏ္ရာ မရေစသင့္သည့္ ) “လူသားတေယာက္” ( ignoring one’s sex ) အျဖစ္ႏွင့္သာ သေဘာထားၾကတာက ပိုသည္ဟု ထင္မိပါသည္။ ဒီ ျမန္မာမေလး အေၾကာင္း ဆက္ရ ေသာ္ သူမက အသက္ ၂၀-၂၅ ၾကားခန္႕၊ Harvard မွ Chemistry ႏွင့္ ေက်ာင္းျပီးကာစ၊ ခ်င္းမိုင္ တကၠသိုလ္ မွာေတာ့ American- native speaker တေယာက္ အေနျဖင့္ အဂၤလိပ္စာျပဆရာမ ( တႏွစ္စာခ်ဳပ္ႏွင့္ ) လာလုပ္တာ ျဖစ္ပါသည္။ သူမေနထိုင္ေသာ ကြန္ဒိုမီနီယံက ေတာ္ေတာ္ အဆင့္ျမင့္ျပီး rent တလ ဘတ္ ၉၀၀၀ ေပးရသည္ ဟု သိရပါသည္။ ဒါေပမဲ့ ပဲမမ်ားလွပဲ ေျခတု၊လက္တုဝတ္ထားေသာ က်ေနာ့္မွာ ေလွခါး အတက္အဆင္းတို႕ တြင္ အကူအညီလိုမွန္း သိသည့္အေလ်ာက္ သူမ၏ ပခံုးတဖက္ကို က်ေနာ္ လက္တင္ထား ႏိုင္ရန္ အလိုက္သင့္ လာရပ္ေပးသူ ျဖစ္ပါသည္။ ေနာင္အခါ ေတြ႕ၾကသည့္ အခါတိုင္းလည္း ေလွခါး အတက္ အဆင္းတို႕တြင္ သူမ၏ပခံုးကို ကိုင္ဖို႕ အဲသည္လို လာရပ္ေပးျမဲ ျဖစ္ပါသည္။ တခါက ျမန္မာဘုန္းၾကီးေက်ာင္း တခုကိုသြားၾကရာ က်ေနာ္ ကိုယ့္ဖာသာ ဘိနပ္ခြ်တ္ရတာ အဆင္မေျပသျဖင့္ ဤ ဟားဗတ္တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသူက ေျမၾကီးေပၚ ဒူးေထာက္ထိုင္ျပီး ဖိနပ္ခြ်တ္ေပး ရွာေလသည္။ ( သူမ ဘုန္းၾကီးကို မရွိခိုးဘဲ ေနရာ မွ “က်မက ခရစ္ယာန္ ဘာသာဝင္ပါ အကို” ဟု ခပ္တိုးတိုးေျပာပါသည္။ ) ေက်ာင္းေပၚမွ ျပန္ဆင္းလာၾက ေတာ့လည္း သူမကပဲ က်ေနာ့္ကို ဖိနပ္ဝတ္ေပးရျပန္ပါသည္။

     
     သူမ၏ အၾကံျပဳခ်က္အတိုင္း က်ေနာ္ ညေစ်းကို tok-tok စီးသြားျပီး ျမန္မာလို႕ ထင္ရသူ၊ ျမန္မာစကား ေျပာေနၾကသူေတြကို apartment တခန္းေလာက္ ဘယ္မွာငွားလို႕ရႏိုင္မလဲ ေမးၾကည့္ရာ သူတို႕က Apartment ငွားလို႕ရသည့္ေနရာေတြကို သိပ္မသိၾကပါ။ ေနာက္ဆံုး က်ေနာ္အိတ္တလံုးဝယ္သည့္ ထိုင္းမေလး ကို ေမးၾကည့္ေတာ့မွ သူမက tok-tok စီးျပီး ဒီလိပ္စာကို သြားၾကည့္လိုက္ပါ ဟု လမ္းညႊန္ လိုက္ပါသည္။ ဟိုေရာက္ေတာ့ က်ေနာ့္မွာ passport မရွိဘဲ UNHCR Refugee slip တခုသာရွိသျဖင့္ အက်ိဳးအေၾကာင္း ရွင္းျပ ျပီးေနာက္ တလဘတ္ ၁၈၀၀ ႏွဳန္း ျဖင့္ ( ၂ ) လအတြက္ ငွားျဖစ္လိုက္ပါသည္။ ( Apartment manager ကို passport ရႏိုင္ရင္ အဲဒီလူ refugee ေတာင္မျဖစ္ဘူးဟု refugee တရားကေလး ေဟာလိုက္ရေလသည္ း) က်ေနာ္အိမ္ခန္းရျပီ ျဖစ္ေၾကာင္း အေမရိကန္ျမန္မာမေလးကို ဖုန္းႏွင့္ေျပာလိုက္ရာ သူမက က်ေနာ့္ တည္းခိုခန္း သို႕ လိုက္လာျပီး တရက္လွ်င္တည္းခိုခ ( ဘတ္ ၂၅၀ × ၄ ရက္အတြက္ ) က်သင့္ေငြ ဘတ္ ၁၀၀၀ ကို သူမအိတ္ထဲကပဲ စိုက္ေပးလိုက္ပါသည္။ သူမ Apartment ရွာမေပးႏိုင္တာအတြက္ အျပစ္မကင္းဟု သူမ ခံစားမိပံုရပါသည္။

     
     သည္လိုႏွင့္ တလခန္႕အၾကာတြင္ J-School စာေမးပြဲကို ေရးေျဖေျဖျပီးေနာက္ ေနာက္တေန႕ လူေတြ႕ စစ္ေဆး ေမးျမန္းျခင္းခံရစဥ္ က်ေနာ့္ကို Interviewer အျဖဴမက “က်မတို႕ လိုခ်င္တာက ငယ္ရြယ္ျပီးေတာ့ ဗီဒီယိုကင္မရာတလက္နဲ႕ ေျပးေျပး လႊားလႊားလုပ္ႏိုင္မဲ့ reporter လူငယ္ေတြပါ။ ရွင္က အဲလိုလုပ္ႏိုင္ဖြယ္ မရွိေတာ့ ရွင္ဘာလုပ္ႏိုင္မယ္လို႕ ေျပာခ်င္ ပါသလဲ” ဟုေမးပါသည္။ က်ေနာ္က editor, columnist, စသည္တို႕ လုပ္ႏိုင္ပါသည္ဟု ေျဖခဲ့ပါသည္။ ထိုစဥ္ကတည္းက က်ေနာ္ အေရြးမခံရႏိုင္ ေလာက္သည္ကို ရိပ္မိပါသည္။ တကယ္လည္း အေရြးမခံရပါ။ အေရြးခံရလွ်င္ေတာ့ ခ်င္းမိုင္ျမိဳ႕ မွာ ( ၈ ) လခန္႕ J-school တက္ျပီး နယ္စပ္ေဒသ journalism field မွာ ႏွစ္ႏွစ္ခန္႕ တာဝန္ထမ္းရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာ.. ဧရာဝတီ မဂၢဇင္းမွာ internship ဆင္းတာမ်ိဳးလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ test ေျဖျပီးေနာက္ ေအာင္စာရင္း ထြက္မွာကို တလေလာက္ ထပ္ေစာင့္ေနရပါသည္။ ထိုသို႕ ခ်င္းမိုင္မွာ ရွိေနစဥ္ က်ေနာ္ email ပို႕နည္း၊ Googling လုပ္နည္း၊ Website ေတြသို႕ သြားလည္နည္းတို႕ကို အင္တာနက္ဆိုင္ပိုင္ရွင္ ထိုင္းအမ်ိဳးသမီး၏ ( ၅ ) မိနစ္ေလာက္ၾကာေသာ သင္တန္းအားျဖင့္ တတ္ေျမာက္သြားပါသည္။ ထို႕ေနာက္ တေနကုန္နီးပါး အင္တာနက္ဆိုင္ထိုင္သည့္ အက်င့္စြဲ လာပါသည္။ အဲဒီဆိုင္က ႏိုင္ငံျခားသားေတြကို ထိုင္းစာသင္ေပးသျဖင့္ ထိုင္းစာ အေျခခံကို သိရေအာင္ ( ၅ ) ရက္ေလာက္ သင္တန္းတက္လိုက္ပါေသးသည္။ ျမန္မာမွာ ( က+ -ု = ကု ) ရသကဲ့သို႕ပင္ ထိုင္းမွာလည္း ( ေကာကိုင္+ သရ ဥ = ကု ) ျဖစ္ေၾကာင္းေလာက္ပဲ မွတ္မိပါေတာ့သည္။ ထို႕ေနာက္ က်ေနာ္က J-School test မေအာင္၍ မဲေဆာက္သို႕ ျပန္ေတာ့မည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အဲသည္ျမန္မာမေလးကို သြားေရာက္ ႏွဳတ္ဆက္ပါသည္။ သူမလည္း ေက်ာင္းျပန္တက္ရန္ မၾကာမီ အေမရိကျပန္ေတာ့မည္ဟု ေျပာပါသည္။ ထို႕ေနာက္ က်ေနာ္တို႕ ခ်င္းမိုင္ေရာက္ အမွတ္တရအေနျဖင့္ ခ်င္းမိုင္တကၠသိုလ္ကို အုပ္မိုးထားေသာ “ဒိြဳင္ဆူထက္” ( တန္ခိုးၾကီး ေစတီေတာ္ေတြ ရွိသည္ ) ေတာင္ေပၚသို႕ သြားၾကပါသည္။ သူမ၏ အစစ အရာရာ ေစာင့္ေရွာက္မွဳအတြက္ က်ေနာ္က သူမကို ခ်င္းမိုင္ ( ထိုင္း ) အမွတ္တံဆိပ္ျဖစ္ေသာ ဆင္ျဖဴေတာ္ရုပ္ မိန္းကေလးကိုင္အိတ္ တလံုးကို လက္ေဆာင္ေပးရာ သူမကလည္း ဆင္ျဖဴေတာ္ ရုပ္ႏွင့္ပင္ ျဖစ္ေသာ ဒိုင္ယာရီ တအုပ္ကို က်ေနာ့္ကို လက္ေဆာင္ ေပးပါသည္။   

( ၂ )

     က်ေနာ့္မွာ ယခင္က အိုးေဝဦးညိဳျမ တက္သြားဖူးသည္ဟုသိရေသာ နယူေယာက္ျမိဳ႕ Columbia University Journalism School မွာ ေက်ာင္းတက္ခ်င္သည့္ ေရာဂါတခု ရွိသည္။ အဲဒါႏွင့္ ယမန္ႏွစ္က က်ေနာ္ အဲသည္ ေက်ာင္းကို ဝင္ခြင့္ ေလွ်ာက္ထားခဲ့ပါသည္။ ဒါေပမဲ့ ထိုေက်ာင္းကို တက္ဖို႕ ( Journalism School က M.S ႏွင့္ M.A မဟာဘြဲ႕ေတြကိုသာ ေပးပါသည္။ Bachelor’s Degree မရွိပါ ) Toefl မွာ paper based test ဆိုလွ်င္ (၆၅၀/ ၆၇၂) မွတ္ႏွင့္ အထက္၊ computer based test ဆိုလွ်င္ (၂၈၀/ ၃၀၀) မွတ္၊ Internet based test ဆိုလွ်င္ (၁၁၄/ ၁၂၀) မွတ္ အနည္းဆံုး ရရွိရမည္ ျဖစ္ျပီး မိမိကို ေကာင္းစြာသိ ေသာ ပညာေရးနယ္ပယ္ ထဲက ပုဂၢိဳလ္ ( ၃ ) ဦးထံမွ ေထာက္ခံစာ၊ မိမိ ေရးသားခဲ့ဖူးေသာ သတင္း စသည္မ်ား ကို ပူးတြဲ တင္ျပဖို႕ လိုအပ္ပါသည္။ က်ေနာ္က ထိုစဥ္က Baltimore, Maryland က Community College တခုမွာ Newspaper Production အတန္းတခု ယူထား၍ ေက်ာင္းသတင္းစာမွာ ( assignment အျဖစ္ျဖင့္ ) တလလွ်င္ သတင္း/ ေဆာင္းပါး ( ၂ ) ပုဒ္စီ ေရးေပးရပါသည္။ ထို သတင္း၊ ေဆာင္းပါးေတြကို မိမိေရးဖူးေသာ စာေတြ အျဖစ္ျပပါသည္။ ထို႕ေနာက္ အဲသည္ Newspaper Production Professor ထံမွ ေထာက္ခံခ်က္ တခု ယူပါသည္။ ယခုအခါ နယူးေယာက္ျမိဳ႕ ကိုလံဘီယာ တကၠသိုလ္မွာ Ph.D ( Maths ) လုပ္ေနေသာ က်ေနာ့္ မိတ္ေဆြ Jonathan က ေထာက္ခံစာတခု ေရးေပးပါသည္။

    
     ေနာက္တခုပဲလိုေတာ့ရာ ယင္း အတြက္ ယခုအခါ Pittsburgh, Pennsylvania မွာ ေဆးေက်ာင္း တက္ေန ေသာ ခ်င္းမိုင္မွာေတြ႕ခဲ့သည့္ ျမန္မာဆရာမေလးထံသို႕ email ေရးလိုက္ပါသည္။ သူမက အဲသည္ျမိဳ႕မွာ သူမ၏ခ်စ္သူ ႏွင့္အတူ ေနထိုင္သည္ဟု ထင္ပါသည္။ သူမ၏ ျပန္စာကို ျမန္မာျပန္ေသာ္ အႏွစ္ခ်ဳပ္မွာ “အကိုေအးေက်ာ္ဇံ.. က်မ ခ်င္းမိုင္တကၠသိုလ္မွာ တာဝန္ထမ္းခဲ့တာက a fully registered faculty တေယာက္ အေနနဲ႕မဟုတ္ပါ။ အကိုက က်မ၏တပည့္လည္း မျဖစ္ဖူးပါ။ ေနာက္ျပီး ရိုးသားစြာေျပာ ရလွ်င္ က်မအကို႕ရဲ႕ journalism ႏွင့္ ပါဝင္ပတ္သက္မွဳကို လံုးဝသိသူ တေယာက္မဟုတ္ပါ။ ဒီ အေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ က်မ အကို႕ ကိုေထာက္ခံလွ်င္ ethical ျဖစ္မည္ မထင္ပါ။ အကို႕ကို မေထာက္ခံႏိုင္သည့္ အတြက္ ဝမ္းနည္းပါသည္” ဟူ၏။ အဲဒါႏွင့္ ယခင္ကယူဖူးသည့္ News Gathering ဆိုေသာအတန္း ဆရာမထံမွ ေထာက္ခံစာျဖင့္ ေက်ာင္း ဝင္ခြင့္ ေလွ်ာက္လႊာကို တင္လိုက္ရပါသည္။ ( ထို ေက်ာင္းဝင္ခြင့္အတြက္ နယူးေယာက္ျမိဳ႕ ကိုလံဘီယာတကၠသိုလ္သို႕  ဝင္ခြင့္ စာေမးပြဲ သြား ေျဖရပါသည္။ ဒီစာေမးပြဲလည္း မေအာင္ျပန္ပါ။ ေလွ်ာက္သူက ေထာင္ခ်ီရွိျပီး ေရြးတာက လူ ( ၂၀၀ ) ေက်ာ္ေလာက္သာမို႕ ေက်ာင္းဝင္ခြင့္ ရဖို႕ သူတို႕အျဖဴေတြပင္ ေတာ္ေတာ္ ေတာ္ေနဖို႕ လိုအပ္ပါ သည္။ က်ေနာ့္ မိတ္ေဆြ/ ေက်းဇူးရွင္ Jonathan နဲ႕ ျပန္ေတြ႕တာ၊ နယူးေယာက္ကို ေရာက္ဖူးသြားတာ၊ နယူးေယာက္၏ ယခုအျမင့္ဆံုး အေဆာက္အဦး အင္ပါရာ စတိတ္ ၈၆-ထပ္ကို ေရာက္ခဲ့တာပဲ အျမတ္ဟု ဆိုရပါမည္။ း))

     ဤေနရာတြင္ က်ေနာ့္ထင္ျမင္ခ်က္ကို ထည့္ေျပာခ်င္သည္မွာ က်ေနာ့္ မိတ္ေဆြ ထိုျမန္မာမေလးထံမွ ေထာက္ခံစာ ( recommendation ) မရေသာ္ခဲ့လည္း  ေက်နပ္မွဳ ရွိပါသည္။ အေၾကာင္းမွာ ကိုယ္လုပ္တဲ့ကိစၥတခု ethical ျဖစ္/ မျဖစ္ စိစစ္တတ္သည့္အက်င့္၊ ethical မျဖစ္လွ်င္ လိုက္မလုပ္သည့္ အက်င့္သည္ “တကမၻာလံုး ဆိုင္ရာ လူ႕ ကိုယ္က်င့္သီလ” ( universal human ethic ) ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ တကယ္ဆို ဒီျမန္မာမေလးသည္ သိပ္ကို စိတ္ႏွလံုး ႏုညံ့သိမ္ေမြ႕သူ၊ မေမာက္ မာသူ၊ ပဲမမ်ားေသာသူဆိုတာကို က်ေနာ္ေကာင္းစြာ သိပါသည္။ ဒါေပမဲ့ unethical ျဖစ္သည္ဟုသူမ ထင္ေသာ ကိစၥတခုကိုေတာ့ ျပတ္သားစြာ ျငင္းလိုက္ေပသည္။ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံမွာလည္း ဒီလို ႏိုင္ငံသားေတြ မ်ားလာဖို႕ လိုအပ္သည္ဟု ထင္ပါသည္။ ဒီႏိုင္ငံမွာ၊ ကေနဒါမွာ၊ အျခားဥေရာပႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ သည္လို ကိုယ့္ လိပ္ျပာကိုယ္ သန္႕ခ်င္ေသာ၊ ဘယ္လို အေၾကာင္းႏွင့္မွ ကိုယ့္လိပ္ျပာကို အညစ္ႏြမ္း မခံေသာ ႏိုင္ငံသား ေတြက အမ်ားစု ျဖစ္သည္ဟု ထင္ပါသည္။ သူတို႕က ကိုယ့္ “အတၱ” ( ego or identity ) ကို ကိုယ္ေလးစား ႏိုင္ေရး၊ သူတပါး၏ “အတၱ” ကိုလည္း မနာက်င္ေစေရး ( ဝါ ) ေလးစားဂရုစိုက္ေရးမူ ျဖင့္ ေနထိုင္ၾကသည္ဟု ထင္ပါသည္။ ယင္းတို႕မွာ ေကာင္းေသာ စိတ္အမူအရာဟု ထင္ပါသည္။


     က်ေနာ္ လက္ရွိေနထိုင္သည့္ Oregon ျပည္နယ္မွာ နံနက္ ၂း၃၀ နာရီမွ ၇း၀၀ နာရီ အထိ အရက္ေသစာ ေရာင္းခ်ခြင့္ မရွိပါ။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႕ကို ( ၂ ) မိနစ္ေလာက္ အလို၊ အပိုမွာပင္ ေရာင္းေပးဖို႕ ညွိႏွိဳင္း၍ မရတတ္ပါ။ “We’re sorry, but it’s illegal according to the State law, to sell alcohol beverage at this time.” လို႕ပဲ ေျပာၾကပါလိမ့္မည္။ သူတို႕က သူတို႕၏ ျပည္နယ္ အစိုးရ၊ ဖက္ဒရယ္အစိုးရက ထုတ္ေသာ ဥပေဒကို ကြယ္ရာမွာပင္ ေဖာက္ဖ်က္ခ်င္သည့္ အေတြးမ်ိဳး ရွိၾကဟန္မတူပါ။ ေဒၚစု ေျပာသည့္ “တရားဥပေဒ စိုးမိုး ေရး” မွာ ဒီသေဘာေတြ ပါေနမည္ ဟု ထင္ပါသည္။ ေကာင္းတာေတြကို ( ဘယ္ေနရာမွာ ပဲေတြ႕ေတြ႕၊ ေတြ႕တဲ့ေနရာက ) ယူေသာ္ မေကာင္းပါေလာ့..။

( ဆက္လက္ ေရးသားပါဦးမည္။ )

မ်က္မျမင္ ပုဏၰားတေယာက္က စမ္းမိတဲ့အခ်စ္

      ဆယ့္သံုးႏွစ္သား အစ္ကိုက
သံုးႏွစ္သမီး သူ႕ညီမေလးကို ခ်စ္သလိုမ်ိဳး
သူမကို ညွာညွာတာတာ ခ်စ္လိုက္ရတာေလ..
“ကိုကို.. မီးမီး ကုန္းပိုးခ်င္တယ္” ဆိုလည္း ကုန္းပိုးရ
“ကိုကို.. မီးမီး ဗိုက္ဆာတယ္” ဆိုလည္း ထမင္းခြံ႕ေကြ်းရ
“ကိုကို.. မီးမီး အျမင့္ကခုန္ခ်ၾကည့္ခ်င္တယ္” ဆိုရင္ေတာ့
( မခုန္ခ်ဖို႕ ) ေခ်ာ့ေမာ့ ေျဖာင္းျဖရနဲ႕
ကိုယ္ျမင္ေနခ်င္တာက သူမ မ်က္ႏွာမညွိဳးဘဲ
အစဥ္ တခစ္ခစ္ ရယ္ေမာေနျခင္းသာ
ဒီ ညီမေလးကို အကို ခ်စ္လိုက္ပံုက
ဒီေလာက္ ခ်စ္တတ္တဲ့ ကိုယ့္ ကို ကိုယ္ေတာင္
အံ့ဩ ..  ၾကည္ညိဳ .. ေလးစားမိ ရတဲ့ အထိပါပဲကြယ္..။

     သူမကို ( စိတ္ထဲကေတာင္ ) ပိုးစိုးပက္စက္ မျပစ္မွား ရက္တာမို႕
ညီမေလးလိုသာ ခ်စ္တာလို႕ တကယ္ယံုၾကည္ေနခ်ိန္မွာ
စိတ္ပညာ ဆရာၾကီးေတြက ဒီလို ေျပာၾကရဲ႕..
“အခ်စ္” ဟာ ေဟာဒီႏွစ္မ်ိဳးစလံုး ျဖစ္ႏိုင္သတဲ့
Compassionate Love vs. Passionate Love
Unselfishness vs. Selfishness
“သူ႕အတြက္ကိုသာ ၾကည့္ခ်င္တာ” နဲ႕ “ကိုယ့္အတြက္ကိုသာ ၾကည့္ခ်င္တာ” မ်ိဳး

     ခ်စ္ႏွမ..
ငါသည္ကား သင့္ကို Zick Rubin ရဲ႕ Romantic Love မ်ိဳးနဲ႕
Elaine ရဲ႕ Compassionate Love တို႕နဲ႕ ခ်စ္ခင္ ေနမိေတာ့ရဲ႕..

     ဒါေပမဲ့..
ျခားေနတဲ့ ေတာင္တန္းေတြကလည္း မတ္ေစာက္လြန္း ေပရဲ႕ ..။

( ၂၀၁၂ - ေဖေဖၚဝါရီလ - ၁၂  ရက္ေန႕က ဖဘမွာ ေရးျဖစ္ခဲ့ေသာ ကဗ်ာ )

                              .....................................

 Ref: http://psychology.about.com/od/loveandattraction/a/theoriesoflove.htm

“Romantic love is made up of three elements: attachment, caring and intimacy.”  

( by Psychologist Zick Rubin )

1.       Attachment: The need to be cared for and be with the other person. Physical contact and approval are also important components of attachment.

2.       Caring: Valuing the other persons’ happiness and needs as much as your own.

3.       Intimacy: Sharing private thoughts, feelings, and desires with the other person.

According to psychologist Elaine Hatfield and her colleagues, “there are two basic types of love: compassionate love and passionate love.”

1. Compassionate love  is characterized by mutual respect, attachment, affection and trust. It usually develops out of feelings of mutual understanding and shared respect for one another.
2. Passionate love is characterized by intense emotions, sexual attraction, anxiety and affection. When these intense emotions are reciprocated, people feel elated and fulfilled. Hatfield suggests that passionate love is transitory, usually lasting between 6 and 30 months.

( ေဟာ္မုန္းေၾကာင့္ ျဖစ္လာသည့္ ( ၂ ) ႏွစ္သက္တမ္းသာ ရွိသည္ဆိုေသာ အခ်စ္မွာ သည္အခ်စ္ပဲ  ျဖစ္ပံုရေလသည္။ ဤေနရာတြင္ မွတ္သားရန္မွာ Compassionate Love လည္း ၂- ႏွစ္သာ ခံသည္ဟု ဤ သုေတသနက မဆိုထားေပ။ compassionate love, which is far more enduring. ဟု ဆိုထားသည္ ကိုသာ ေတြ႕ပါသည္။ က်ေနာ္၏ တဦးခ်င္း အျမင္အရ Hormone theory ကို အခါခပ္သိမ္း အားထား ယံုၾကည္ အပ္သည္ ဟု မထင္မိပါ။ အနည္းဆံုး က်ေနာ့္ အတြက္ေတာ့ အဲသည္ သီအိုရီက မွားပါသည္။ က်ေနာ္က လူတေယာက္မွာ Compassion အၾကည္ဓါတ္ ရွိေနသေရြ႕ Compassionate Love သည္ မခန္းေျခာက္ႏိုင္ဟု ယူဆပါသည္။ )

[ စာၾကြင္း။ ။ သည္ကေန႕ "အေမရိကန္ အရင္းရွင္စနစ္ အေၾကာင္း" ေရးေနတုန္း က်ေနာ့္ ရင္ထဲသို႕ ( ေၾကကြဲမိသလို ရွိေသာ္လည္း မပူေလာင္လွေသာ ) လူသားဆန္သည့္ ေအးေအးခ်မ္းခ်မ္း ခံစားမွဳတခု တိုးဝင္လာရာ၊ တမင္ကဗ်ာတပုဒ္ ေရးအံ့ဟု အားထုတ္ျပီး ေရး တာ မဟုတ္ဘဲ ထိုခံစားခ်က္ကို ေဘးကေန လိုက္မွတ္ထားရံုျဖင့္  ဤကဗ်ာ ျဖစ္လာပါသည္။ ျပည္ေထာင္စု ေန႕မွာ၊ ( ျမန္မာျပည္ မွာေတာ့ ဗိုလိခ်ဳပ္ေမြးေန႕ မွာ ) "ခ်စ္သူ မ်ားေန႕" ႏွင့္ ပိုမို သက္ဆိုင္ဖြယ္ ရွိေသာ ကဗ်ာတပုဒ္ကို တမင္ အားမထုတ္မိပါဘဲ ေရးျဖစ္သြားျခင္းကို ခြင့္လႊတ္ ၾကပါကုန္။ နည္းနည္းေလာက္ ရွက္တက္တက္ ရွိသျဖင့္ မည္သူ႕ကိုမွ် မ tag ေတာ့ပါ း)) ]

အေမရိကန္ အရင္းရွင္စနစ္အေၾကာင္း က်ေနာ္ၾကားမိသမွ်

 ( တစ္ )

( စကားဦး။ ။ ဒီစာဟာ အေမရိကန္ စီးပြားေရး ပညာရွင္ ပါေမာကၡ Prof. Richard Wolff ရဲ႕ “Capitalism Hits the Fan” ဆိုတဲ့ ေဟာေျပာခ်က္ ( lecture ) ကို လိုရင္းေလာက္ ဘာသာျပန္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ မျဖတ္ မေတာက္ဘဲနဲ႕ ဆိုရင္ သူ႕မူရင္းက ေဟာေျပာခ်ိန္ ၁း ၄၄ နာရီ၊ စာနဲ႕ A4 ဆိုက္စကၠဴ ( ၁၄ ) မ်က္ႏွာေလာက္ ရွိပါတယ္။ အဲဒီေလာက္ အရွည္ၾကီးကို က်ေနာ္ တလံုးခ်င္း word by word ဘာသာျပန္ရမွာ ပ်င္းမိလို႕၊ တခ်ိဳ႕ ဟာေတြကို က်ေနာ္လည္း လံုးေစ့ပတ္ေစ့ သိပ္နားမလည္လို႕ သူေျပာခ်င္တဲ့ အႏွစ္ခ်ဳပ္ကိုပဲ ျပန္ဆိုထားတာ ျဖစ္ ပါတယ္။ )

( ေဟာေျပာခ်က္ အစ )

      

 “က်ေနာ္တို႕ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုဟာ ကမၻာ့စီးပြားေရး ဇာတ္ခံုေပၚမွာ ၾကီးမားတဲ့ အခန္း က႑ကေန ပါဝင္ကျပေနရတာနဲ႕အညီ အေမရိကန္ စီးပြားေရး ဘာေတြျဖစ္ေနသလဲ၊ က်ေနာ္တို႕ အခု ဘယ္အေျခဆိုက္ေန ၾကသလဲ၊ ဒီအေျခကို က်ေနာ္တို႕ ဘယ္လိုလုပ္ ေရာက္လာ ခဲ့ၾကသလဲ၊ က်ေနာ္တို႕ ဒီ အေျခကေန ေကာ ဘယ္ဆီကို ဆက္သြားၾက၊ ေရာက္ၾကဦးမွာလဲ ဆိုတာေတြကို ဒီကေန႕ည ခင္ဗ်ားတို႕ကို ၾကိဳးစားျပီး ေျပာၾကည္႕ဦးမယ္လို႕ က်ေနာ္ စဥ္းစားထားပါတယ္။

ဒီစီးပြားေရး အက်ပ္အတည္းဟာ ဒီ ( ၃ ) ခုေတာ့ မဟုတ္

( 3 Things the Economic Crisis Is Not )

       
က်ေနာ့္ ဘဝတသက္တာလံုး ျမင္ဖူးသမွ်ထဲမွာ ဒီ စီးပြားေရး အက်ပ္အတည္းဟာ အဆိုးရြားဆံုး၊ အျပင္းထန္ဆံုး ပါပဲ။ ကိုင္း.. အခု ဒီ စီးပြားေရးအက်ပ္အတည္းသည္ “ဘာေတာ့ မဟုတ္ဘူး” ဆိုတာနဲ႕ က်ေနာ္ စ လိုက္ပါ ရေစ..။ ( တစ္ ) ဒါသည္ ဘ႑ာေရး အက်ပ္အတည္းတရပ္ မဟုတ္ပါဘူး။  ( It’s not a financial crisis. ) ဒါကို လူေတြက တခ်ိန္လံုး ဒီနာမည္နဲ႕ပဲ ေခၚေနၾကေပမဲ့ ဒီ အခ်င္းအရာကို ဘ႑ာေရး အက်ပ္ အတည္း လို႕ေခၚရင္ အဓိပၸါယ္ မရွိပါဘူး။ ခင္ဗ်ားတို႕ လည္း သိၾကမွာ ျဖစ္တဲ့ အတိုင္း ဒါဟာ က်ေနာ္တို႕ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ အရင္းရွင္ စနစ္ၾကီး တခုလံုးဆီကေန  လာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘဏ္ေတြဆီကေန လာတာ၊ ဘဏ္ေတြက စခဲ့ ၾကတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ဘဏ္အဝိုင္းအဝန္းေလာက္မွာတင္ ရွိေနတာမဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ဘယ္အခ်ိန္ ဘယ္ကာလ မွာမွ၊ ဘယ္လိုနည္းနဲ႕မွ၊ ခရက္ဒစ္ကတ္ေစ်းကြက္၊ ဘဏ္လုပ္ငန္း၊ အာမခံလုပ္ငန္းေလာက္မွာတင္ ကန္႕သတ္ထားတဲ့ကိစၥ မဟုတ္ခဲ့ပါဘူး။ ( အဲဒီထက္ က်ယ္ျပန္႕ ပါတယ္။ )

      

( ႏွစ္ ) ဒုတိယအခ်က္က ဒါဟာ ယာယီ မဟုတ္ပါဘူး။ ရိပ္ကနဲ ျဖတ္သန္းသြားတဲ့ အရာ၊ တိုေတာင္းတဲ့အခ်ိန္ အတြင္းမွာ ျပီးသြားလိမ့္မဲ့ကိစၥ မဟုတ္ပါဘူး။ ( The second thing it isn’t is temporary, or fleeting, or short. ) အဲဒီလို ေတြးရင္ ေစာေစာတုန္းက “ဒါသည္ ဘ႑ာေရး ကိစၥေလာက္ သာလွ်င္ ျဖစ္တယ္” လို႕ ေတြးတာ စိတ္ကူယဥ္ရာ ေရာက္သလိုပဲ ကိုယ္လိုရာ၊ ကိုယ္ ျဖစ္ေစခ်င္ တာကို ေတြးတာသာလွ်င္ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး က်ေနာ္ သမိုင္းထဲက အျဖစ္အပ်က္ ႏွစ္ခုကို ထုတ္ျပပါရေစ။ ပထမတခုက အခု က်ေနာ္တို႕ ျဖစ္ေနတာနဲ႕ ကြက္တိႏွိဳင္းယွဥ္လို႕ရတဲ့ ၁၉၃၀ စီးပြားပ်က္ ကပ္ၾကီးပါ။ အဲဒီ စီးပြားပ်က္ကပ္ဟာ ၁၉၂၉ ေလာက္မွာ ဗံုး ေပါက္ကြဲသလို ေပါက္ကြဲခဲ့ ပါတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္ ကေန ၁၉၃၉ အထိ၊ သမၼတဟူးဗား နဲ႕ ရုစဗဲ့တို႕ရဲ႕ သမၼတသက္တမ္း ႏွစ္ဆက္၊ ၁၀ ႏွစ္တုိင္တုိင္ အခု ဝါရွင္တန္ ( ဒီစီ ) မွာ လုပ္ေနတာေတြနဲ႕ တထပ္တည္းနီးပါး အတူတူေလာက္ ျဖစ္တဲ့   ေျမာက္ျမားလွစြာေသာ ေငြေၾကး၊ ဘ႑ာေရး အစီအမံ ေတြကို ျပဳလုပ္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ တခုမွ အလုပ္ မျဖစ္၊ မေအာင္ျမင္ခဲ့ပါဘူး။ က်ေနာ္တို႕ ႏိုင္ငံဟာ ဆယ္ႏွစ္လံုး အဲဒီ စီးပြားပ်က္ကပ္ ကေန ရုန္းမထြက္ ႏိုင္ခဲ့ ပါဘူး။ အဲဒီလိုနဲ႕ ေနာက္ဆံုး အဲဒီ စီးပြားေရး အက်ပ္အတည္း ကေန က်ေနာ္တို႕ကို ဆြဲထုတ္ သြားခဲ့တာက လိမ္မာေရးျခားရွိတဲ့ မူဝါဒ တခ်ိဳ႕ မဟုတ္ခဲ့ ပါဘူး။ က်ေနာ္တို႕ကို ဆြဲထုတ္သြားခဲ့တာက လူ႕အဖြဲ႕အစည္းရဲ႕ မဟာ အေျပာင္းအလဲၾကီး ျဖစ္တဲ့ “ဒုတိယ ကမၻာစစ္ၾကီး” ပါ။ ဒီလို ေျပာေတာ့ ခင္ဗ်ားတို႕က ဘယ္ေပၚလစီ နဲ႕မွ ေဆးမတိုးတဲ့ စီးပြားပ်က္ကပ္ ေတြဟာ ေရွးေရွးတုန္းက ျဖစ္ခဲ့တာေတြပါလို႕ ထင္ေနၾကမွာစိုးလို႕ က်ေနာ့္ကို ေနာက္ ဥပမာတခုကို ျပခြင့္ ျပဳပါ။  

       
၁၉၈၉ ခုႏွစ္မွာ ကမၻာေပၚမွာ ဒုတိယအေရးအပါဆံုး စက္မွဳႏိုင္ငံ ျဖစ္တဲ့ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံဟာ စီးပြားေရး ဆုတ္ယုတ္မွဳ လကၡဏာေတြနဲ႕ ၾကံဳေတြ႕လာခဲ့ရ ပါတယ္။ အေတာ္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ပါပဲ။ အခု ၁၈ ႏွစ္ေက်ာ္ လာခဲ့ျပီ။ Mr. Paulson နဲ႕ Mr. Bernanke တို႕ ၾကိဳးစားထားတဲ့ စီးပြားပ်က္ကပ္ကုသေရး ေဆးနည္းစာရင္း ထဲ မွာ ပါလာသမွ် ေငြေၾကး နဲ႕ဘ႑ာမူဝါဒတိုင္းကို တခုျပီးတခု ေျပာင္းသံုး စမ္းၾကည့္ခဲ့ျပီး ေပမဲ့လည္း ဂ်ပန္ဟာ အဲဒီ စီးပြားေရး ဆုတ္ယုတ္မွဳ ထဲ ရွိေနေသးဆဲပါ။ ဒါေၾကာင့္ ဒါဟာ V- shaped ပံုစံနဲ႕ ခပ္တိုတိုကာလမွာ ျပီးသြားမဲ့ ကိစၥ၊  U- shaped ပံုစံနဲ႕ ျပန္လည္ ဦးေမာလာမဲ့ ကိစၥလို႕ ထင္တာဟာ စိတ္ကူးယဥ္ျပီး ကုိယ္လိုရာ ေတြးတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ေတြသာ ျဖစ္ပါတယ္။

      
( သံုး ) တတိယ အခ်က္ကေတာ့ ဒီ စီးပြားေရး အက်ပ္အတည္း ဟာ လွ်င္ျမန္စြာနဲ႕ လြယ္လင့္တကူ ျပင္ဆင္ လို႕ရတဲ့ အက်ပ္အတည္းမ်ိဳး မဟုတ္ပါဘူး။ ( The third thing it isn’t is quickly and easily fixable. ) အဲဒါ ကို က်ေနာ္တို႕ ျမင္ခဲ့ရျပီးပါျပီ။ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ ေႏြရာသီ Bear Sterns ( ဘဏ္ / ေငြေၾကးဆိုင္ရာ ကုမၸဏီ တခု ) အေရးက စလို႕ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု အစိုးရဟာ ေငြေၾကးမူဝါဒေတြကို တခုျပီး တခု စမ္းသပ္ၾကည့္ ေန ခဲ့ပါတယ္။ ပထမ ဘဏ္ အတိုးႏွန္း ေလွ်ာ့ခ် ၾကည့္တယ္။ ေနာက္ အေမရိကန္ စီးပြားေရးေလာက ကို ေငြအမ်ား ၾကီးထုတ္ေပးၾကည့္တယ္။ ခင္ဗ်ားတို႕ မွတ္မိ ၾကမွာပါ။ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ ေႏြရာသီတုန္းက စီးပြားေရးကို ႏွိဳးဆြေပးတဲ့ အေနနဲ႕ ဘုရွ္အစိုးရက မိမိတို႕ရဲ႕ အခြန္ေငြေပးသြင္းမွဳထဲက ေဒၚလာ ၃၀၀၊ သို႕မဟုတ္ ၆၀၀ ျပန္အမ္း ေပးတာကို ခင္ဗ်ားတို႕ထဲက လူအေတာ္မ်ားမ်ား ရဖူးလိုက္ၾကမွာပါ။ ဒါေပမဲ့ အစပိုင္းမွာ ေလၾကီးမိုးၾကီးနဲ႕ ေတာ္ေတာ္ပဲ ဟုတ္ေတာ့မလိုလို လက္ရွိအခက္အခဲ ၾကီးကို ေျဖရွင္းေပးႏိုင္မယ္ဆိုတဲ့ ဒီ မူဝါဒေတြဟာ အဆံုးမွာ မေအာင္ျမင္ခဲ့တာ ခ်ည္း ေတြ႕ရ ပါတယ္။ ေရွ႕ကတခု မေအာင္ျမင္တာကို  ေနာက္က လိုက္လာတဲ့ တခုက ေျခလွမ္း ပိုက်ယ္လာတာနဲ႕ သိႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႕လို႕ အလွ်င္အျမန္ တည့္မတ္ ျပင္ဆင္ႏိုင္မွဳ၊ ဒါမွမဟုတ္ အတိုးႏွဳန္းေလွ်ာ့ခ်မွဳ၊ ဒါမွမဟုတ္ ေငြထုတ္ၾကီး ပံုေအာေပးမွဳ၊ အိုဘားမား အစိုးရက အခုစဥ္းစားေနတဲ့စီးပြားေရး ကို ႏွိဳးဆြေရး အစီအစဥ္သစ္ေတြ အားလံုးဟာ အင္အားနည္းလြန္းျပီး အခ်ိန္ေႏွာင္းလြန္းေနပါျပီ။ ဒီထက္ပိုၾကီး တဲ့ တခုခု၊ ဒီထက္ ပိုတာသြားမဲ့ တခုခုကို လုပ္ရေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။  

က်ေနာ္တို႕ရဲ႕လာရာလမ္း။ ။“အေမရိကန္ႏိုင္ငံသည္ သူတထူးနဲ႕မတူ၊ သီးးျခား ျပည့္စံုေသာ ႏိုင္ငံေတာ္ ျဖစ္၏” ( How We Got Here: American Exceptionalism )

ကဲ.. အဲဒီေတာ့ကာ ဒီအက်ပ္အတည္းၾကီး ထြက္ေပၚလာခဲ့ရာ သမိုင္းအခင္းအက်င္းလို႕ က်ေနာ္ နားလည္မိတဲ့ဟာကို က်ေနာ္ အခု စတင္ျပီး ေျပာပါရေစ။ ဒီျပႆနာဟာ ဘယ္ေလာက္ ၾကီးမားက်ယ္ျပန္႕ တယ္၊ ဘယ္ေလာက္ နက္ရွိဳင္းတယ္၊ ဘယ္ေလာက္ ေလးနက္တယ္ ဆိုတာကို နားလည္ႏိုင္ဖို႕ အတြက္ ခင္ဗ်ားတို႕ အေနနဲ႕လည္း ဒါကို သိထားဖို႕ လိုတယ္လို႕ က်ေနာ္ ထင္ပါတယ္။

     

အဲဒီလို နားလည္ႏိုင္ဖို႕ဆိုရင္ က်ေနာ္တို႕တေတြဟာ ၁၈၂၀ ကေန ၁၉၇၀ ကာလ မ်ားဆီကို ခဏေလာက္ သြား ၾကည့္ၾက ပါစို႕..။ ဒါ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၀ တိုင္တိုင္ က်ေနာ္တို႕ ကမၻာမွာ၊ က်ေနာ္တို႕ တိုင္းျပည္ မွာ ျဖစ္ေနႏိုင္ခဲ့ တာဟာ တကယ္ အံ့ဩစရာၾကီးပါ။ ဘယ္လို၊ ဘာ့ေၾကာင့္ အံဩစရာ ေကာင္း တာလဲ။ ေဟာဒီမွာပါ။ ( Power-point data presentation ) ဒီကာလ တေလွ်ာက္လံုး၊ ၁၈၂၀ မွ ၁၉၇၀ အထိ ဆယ္စုႏွစ္တိုင္းမွာ အေမရိကန္ အလုပ္သမား မ်ားဟာ ( ေခတ္နဲ႕ ေလ်ာ္ညီတဲ့ ) လုပ္ခလစာ တိုးျမင့္ေပးမွဳကို ခံစားခြင့္ ရွိခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ထိလဲ ဆိုရင္ စီးပြားပ်က္ကပ္ကာလ ျဖစ္တဲ့ ၁၉၃၀ - စုႏွစ္မ်ားမွာေတာင္ ဒီ ဥပေဒသက မမွားခဲ့ပါ ဘူး။ အဲဒီေခတ္တုန္းက လုပ္ခလစာ ေလ်ာ့နည္းသြားရင္ ကုန္ပစၥည္း ေစ်းႏွဳန္းက ပိုလို႕ ေလ်ာ့နည္းသြား တတ္ပါ တယ္။ ဒါဟာ ကမၻာ့သမိုင္းမွာ အဲဒီလို အျဖစ္မ်ိဳး ရွိတယ္လို႕ ေျပာလို႕ရတဲ့ တခုတည္းေသာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းလို႕ ေတာင္မွ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒါက ဒီ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ ထူးျခားခ်က္ပါ။ ဒီအျခင္းအရာက ကမၻာ့ႏိုင္ငံ အရပ္ရပ္က လူေတြကို ဒီတိုင္းျပည္ထဲ လူလွိဳင္းလံုးၾကီးမ်ား သဖြယ္ ဝင္လာဖို႕ ဆြဲေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာ အေမရိကန္ ျပည္တြင္းစစ္ ( ၁၈၆၁- ၆၅ ) ေနာက္ပိုင္းမွာ ပို ျဖစ္ခဲ့ေပမဲ့ ဒီ မတိုင္ခင္ ခပ္ေစာေစာ ကာလ ကတည္းက ရွိေနခဲ့တာပါ။

      

တကယ္ေတာ့ ဒီတိုင္းျပည္ဟာ သိပ္ျပီးေတာ့ကို ၾကြယ္ဝ ျပည့္စံုတဲ့ တိုင္းျပည္ပါ။ ေျမဆီ ေျမဩဇာမွာ ခ်မ္းသာတယ္ ( ေကာင္းမြန္တယ္ )။ ရာသီဥတုမွာ ခ်မ္းသာတယ္။ ဒီႏိုင္ငံကို လူလွိဳင္းလံုးၾကီး သဖြယ္ ေရာက္လာၾကသူေတြဟာ ဒီေျမေပၚက ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားေတြကို ေမာင္းထုတ္ လိုက္ၾကျပီးၾကခ်ိန္မွာ  ဒီႏိုင္ငံဟာ အင္မတန္ လုပ္ကိုင္စားေသာက္ဖို႕ေကာင္း တဲ့ ေျမေတြ ေပါမ်ား လွပါကလားလို႕ ေတြ႕ရွိလာခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဒီလို အေၾကာင္းေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ က်ေနာ္တို႕ ႏိုင္ငံက အလုပ္သမားေတြက ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၀ တိုင္ေအာင္ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း ပံုမွန္ ျမင့္တက္ေနမွဳကို ခံစားႏိုင္ခဲ့ၾက ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္ဟာ အေမရိကန္ အလုပ္သမားေတြရဲ႕ ကုန္ထုတ္လုပ္မွဳ စြမ္းရည္ ျမင့္တက္ခဲ့ခ်ိန္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ အလုပ္သမားတိုင္းအတြက္ စက္ေတြလည္း ကိုယ္စီကိုယ္စီ ပိုတပ္ဆင္ေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ သူတို႕ကို သင္တန္းေတြေပးတယ္။ ျမန္ျမန္ အလုပ္ တြင္က်ယ္ေရးဟာ ေတာင္းဆိုခ်က္ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ အလုပ္သမားေတြက ပိုအလုပ္လုပ္ ႏိုင္လာျပီးေတာ့ သူတို႕ရဲ႕ အလုပ္ၾကိဳးစားပမ္းစား လုပ္မွဳအတြက္လည္း သူတို႕ဟာ လုပ္ခပိုရျပီး၊ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း ျမင့္မား လာတဲ့ ဆုလာဘ္ ကို ရရွိ ခံစားႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါက အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု ရဲ႕ ပံုရိပ္ကို ေျပာင္းလဲေစ ခဲ့တာ ခင္ဗ်ားတို႕လည္း သိပါတယ္။ ဒီအခ်က္ဟာ အေရးၾကီးပါတယ္။ ဘာလို႕လဲ ဆိုေတာ့ ဒီအခ်က္က က်ေနာ္တို႕ အခု ၾကံဳေနရတဲ့ ျပႆနာကို ရွင္းျပမွာ မို႕ပါပဲ။

      

ဘာမွ အံ့ဩစရာ မရွိပါဘူး။ ဒီ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း ပံုမွန္ ျမင့္မားလာေနမွဳကို လက္ငင္း လက္လွမ္းမီ ႏိုင္ခဲ့ၾကတဲ့ က်ေနာ္တို႕ရဲ႕ႏိုင္ငံသားေတြဟာ ဘဝကို ေအာင္ျမင္တဲ့ဖက္ကေန အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒါ ကေတာ့ “ဒီ အေမရိကန္ႏိုင္ငံဟာ သူတထူးနဲ႕ မတူ၊ သီးျခား ျပည့္စံုေသာ ႏိုင္ငံေတာ္ျဖစ္၏” ဆိုတဲ့ သိမွတ္မွဳ အေပၚ အေျခခံတဲ့ ( ျပည္ခ်စ္ ) ဝါဒ ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

      

ဒီေတာ့ သူတို႕က ဒီလိုမ်ိဳး ပံုမွန္ ျဖစ္လာလိမ့္မယ္လို႕ ေတြးလာၾကပါတယ္။ “ငါ့ သားသမီးဟာ ငါ့ထက္ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း ျမင့္ျမင့္နဲ႕ ေနႏိုင္ေပလိမ့္မယ္”၊ “ငါ့ေျမးေတြက သူတို႕ မိဘထက္ ပိုသာၾကေပလိမ့္ မယ္” - အဲဒါဟာ ဒီတိုင္းျပည္ရဲ႕ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္းနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး တည္ေဆာက္ျပီးသားလို ျဖစ္လာခဲ့တဲ့ အျမင္တခုပါ။ ဒါကို ခင္ဗ်ားဝယ္ႏိုင္တဲ့ အဝတ္အစား၊ ခင္ဗ်ား ေနႏိုင္တဲ့အိမ္၊ ခင္ဗ်ား ဝယ္ႏိုင္တဲ့ကား၊ ခင္ဗ်ားရဲ႕ လူပုဂၢိဳလ္တေယာက္ အျဖစ္ တန္ဖိုး၊ ခင္ဗ်ားရဲ႕ ေအာင္ျမင္မွဳ စတာေတြနဲ႕ ကိုယ္တိုင္ႏွိဳင္းယွဥ္ျပီး တိုင္းထြာၾကည့္ လိုက္ေတာ့ အကုန္ဟုတ္ ( အက်ိဳးသင့္ အေၾကာင္းသင့္ရွိ ) ေနခဲ့တာ ခ်ည္းပါပဲ။ ဒါဟာ အေမရိကန္ေတြရဲ႕ ဘဝ အရည္အေသြး ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

      

ခင္ဗ်ားတို႕အေနနဲ႕ က်ေနာ္တို႕ အေမရိကန္ေတြရဲ႕ “စားသံုးမွဳ ဝါဒ” အေျခခံကို နားလည္ျပီးသား ျဖစ္ၾက မယ္ လို႕ ထင္ပါ တယ္။ က်ေနာ္တို႕ဟာ လူေနမွဳအဆင့္အတန္း ျမင့္မားေစတဲ့ ကုန္ပစၥည္းနဲ႕ ဝန္ေဆာင္မွဳကို ဝယ္ႏိုင္တယ္၊ တတ္ႏိုင္တယ္၊ ရေအာင္ လုပ္ႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ ( အနည္းဆံုး အဲသလို အထင္ ေရာက္ေနတဲ့ ) လူ႕ အဖြဲ႕အစည္း တခု ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲ က်ေနာ္တို႕ တိုင္းျပည္ဟာ “ေၾကာ္ျငာလုပ္ငန္း” ( advertising ) စတင္ ေပါက္ဖြားလာခဲ့ရာ တိုင္းျပည္၊ ေကာင္းလား မေကာင္းလားေတာ့ မသိ၊ အဲဒီ ပစၥည္းေၾကာ္ျငာတဲ့ အေလ့အထကို က်န္ကမၻာကို အေမြေပးခဲ့တဲ့ တိုင္းျပည္ ျဖစ္လာခဲ့တာပါ။ ဘယ္လိုပဲ ဆိုဆို က်ေနာ္တို႕ဟာ “စားသံုးေရးကို အားေပးတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း” ( ေခြ်တာဖို႕ သတိမရတဲ့ တိုင္းျပည္ ဟူလို ) တခု ဆိုတာေတာ့ အမွန္ပါ။ ကမၻာေပၚမွာ က်ေနာ္တို႕ဟာ ခုထိ အဲဒီလို လူမ်ိဳး အေနနဲ႕ ရွိေနဆဲပါပဲ။

    

ရပ္တန္႕ခိုင္း ခံရတဲ့ သမိုင္း။ ။ လုပ္ခလစာ တိုးျမင့္မွဳ ရပ္စဲျပီ

( History Interrupted: Wages Stop Rising )      

     

၁၉၇၀ - စုႏွစ္မ်ားမွာေတာ့ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၀ တိုင္ မွန္လာခဲ့တဲ့ သမိုင္း တခုဟာ ရပ္စဲသြားခဲ့ပါေတာ့တယ္။ လုပ္ခ လစာ တိုးျမွင့္ေပးမွဳဟာ ၁၉၇၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားကတည္းက ရပ္ဆိုင္းသြားလိုက္တာ အခုထိ ဒါကို ျပန္ အစ မေဖာ္ၾကေတာ့ပါဘူး။ ဒါဟာ က်ေနာ္တို႕ လူေတြ အမ်ားစုက သိပ္ သတိမျပဳမိေကာင္း မျပဳမိၾကေသးပံုရတဲ့ အေျခခံ အေျပာင္းအလဲၾကီး တခု ျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ လူေတြဟာ ( အသစ္ေပၚရင္ ဝယ္မယ္ဆိုတဲ့ ) အေမရိကန္ စားသံုးမွဳဝါဒ ယဥ္ေက်းမွဳကို အလြယ္တကူ စြန္႕လႊတ္ၾကလိမ့္မယ္ လို႕မ်ား ထင္မိပါသလား။ သူတို႕အေနနဲ႕ “ငါ ငါ့ဝင္ေငြ၊ ငါ့ ပိုင္ဆိုင္မွဳ နဲ႕ ငါ့တန္ဖိုးကို ဆန္းစစ္ၾကည့္ဦးမွပါပဲ။ ငါ့မွာက အျခားနည္း မရွိရင္ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း ျမင့္ျမင့္ ေနဖို႕ ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့ဘူး” လို႕မ်ား ေတြးလိမ့္မယ္ ထင္ပါသလား။ က်ေနာ္တို႕ရဲ႕ လက္ေတြ႕ သမိုင္းအရ ကိုယ့္လူေတြက “စားသံုးမွဳဝါဒ” ယဥ္ေက်းမွဳ ကိုေတာ့ ျဖင့္ မစြန္႕လႊတ္ ခဲ့ၾကပါဘူး။ သူတို႕မွာ အဲဒီ အက်င့္ကို မစြန္႕ဘဲ ေနဖို႕ဆိုရင္ အျခားနည္းတခုကို ရွာရ ပါေတာ့မယ္။ ဟုတ္ကဲ့။ သူတို႕ အျခားနည္း တခု ရွာခဲ့၊ ေတြ႕ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႕ ေရွ႕ဆက္ မသြားေသးခင္မွာ ခင္ဗ်ားတို႕ စိတ္ထဲမွာ ရွိေနမယ္လို႕ က်ေနာ္ ထင္မိတဲ့ ေမးခြန္းေလးတခု ကို အရင္ ေျဖၾကည့္ ပါရေစ။ ခင္ဗ်ားတို႕ရဲ႕ ရင္ထဲမွာ “ဒီ လုပ္ခ လစာ ေတာက္ေလွ်ာက္ တိုးလာေနခဲ့တဲ့ အစဥ္အလာဟာ ဘာျဖစ္လို႕ ရပ္စဲသြားခဲ့ ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ ေမးခြန္း ရွိေနမွာပါ။ ဒါကို က်ေနာ္ ေျဖရရင္ အေျခခံအားျဖင့္ အေၾကာင္းရင္း ( ၄ ) ခ်က္ ရွိပါတယ္။

       
ပထမ အေၾကာင္းရင္း တခုက က်ေနာ္တို႕ တိုင္းျပည္မွာ ရင္သပ္ရွဳေမာ ျဖစ္ေလာက္စရာ နည္းပညာ အေျပာင္းအလဲ တခု ေပၚေပါက္လာခဲ့ ျခင္းပါပဲ။ သူ႕ကို “ကြန္ျပဴတာ” လို႕ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီ ကြန္ျပဴတာ ဆိုတာၾကီးေၾကာင့္ ၁၉၇၀ ျပည့္လြန္ ႏွစ္ေတြမွာ လူအမ်ားအျပား အလုပ္ကေန ဖယ္ရွားခံခဲ့ၾကရပါတယ္။ ကြန္ျပဴတာ ေအာ္ပေရတာ တေယာက္ ႏွစ္ေယာက္ေလာက္က လူတရာစာေလာက္ အလုပ္ လုပ္ႏိုင္ေပတာ ကိုး..။          

      

ဒုတိယ အခ်က္ကေတာ့ ၁၉၇၀ စုႏွစ္မ်ား အတြင္းမွာ အင္မတန္မွကို ျမိဳးျမိဳးျမက္ျမက္နဲ႕ ေက်နပ္စရာ ရွိခဲ့ေပ တဲ့ ၁၉၄၅- ၁၉၇၅ ဒုတိယ ကမၻာစစ္လြန္ အေမရိကန္ စန္းထခ်ိန္ဟာ သက္တမ္း ကုန္ဆံုးသြားခဲ့ပါတယ္။ ဘာ ေၾကာင့္ပါလဲ။ အေမရိကန္ကို ျပိဳင္ႏိုင္ေလာက္တဲ့ ႏိုင္ငံေတြက ဒုတိယ ကမၻာစစ္ၾကီး အတြင္းမွာ စစ္ေဘးဒါဏ္ သင့္ျပီး စုတ္ျပတ္ သြားခဲ့ ၾကပါတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္မွာ အေမရိကန္က ကိုယ့္ ေျပ ကိုယ့္ေျမမွာ စစ္ဒါဏ္ မခံခဲ့ရတဲ့ တခုတည္း ေသာႏိုင္ငံ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အေမရိကန္က က်န္ကမၻာ အတြက္ ျပိဳင္ဖက္ မရွိ ထုတ္လုပ္သူ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

       
ဒါေပမဲ့ ၁၉၇၀ ျပည့္လြန္ ႏွစ္ေတြ ေလာက္မွာေတာ့ ဥေရာပ နဲ႕ ဂ်ပန္ ႏိုင္ငံေတြဟာ စစ္ေဘးဒါဏ္ သင့္ရာ ကေန ရုန္းထလာတဲ့ အခ်ိန္ကာလ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီ ႏိုင္ငံေတြက အေမရိကန္ကို တည့္တည့္ ၾကီး ရင္ဆိုင္ ယွဥ္ျပိဳင္ဖို႕ ဆိုတာ မလြယ္မွန္းသိၾကတယ္။ ဒီေတာ့ အဲဒီလို ယွဥ္ျပိဳင္ရာ မေရာက္တဲ့ လုပ္ငန္းေတြကိုသာ ေရြး လုပ္ၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္တို႕ တိုင္းျပည္က ရုပ္ျမင္သံၾကားစက္ မထုတ္လုပ္တာပါပဲ။ ( ဂ်ပန္က အေမရိကန္ မထုတ္လုပ္တဲ့ဟာကို ထုတ္လုပ္တယ္ ေလ ) ဒီလို ကမၻာေပၚမွာ စက္မွဳႏိုင္ငံေတြ ျပန္ ေပၚလာၾက ေတာ့ အေမရိကန္ စီးပြား ေရးသမားေတြက ဒီလို တြက္ၾကပါတယ္။ တကယ္လို႕ သူတို႕ကို မ်ိဳးျပဳတ္ေအာင္ မျဖဳတ္ႏိုင္ဘူး ဆိုရင္ သူတို႕နဲ႕ ေပါင္းလုပ္ဖို႕ပဲ ရွိတယ္ ဆိုတာပါပဲ။ ဒီလိုနဲ႕ အေမရိကန္ ကုမၸဏီေတြဟာ ႏိုင္ငံျခားကို ေရာက္တာေတြ ေရာက္ကုန္ၾကတယ္။ အေမရိကန္ စီးပြားေရး ေလာကမွာ ဒီႏွစ္ကာလေတြ အတြင္း ထူးျခားတာ ႏွစ္ခု ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ အလုပ္အကိုင္ေတြ ႏိုင္ငံျခားကို ေရာက္ကုန္လို႕ အေမရိကန္ အလုပ္သမားေတြ အတြက္ နစ္နာဖို႕ ျဖစ္လာတာရယ္၊ ေနာက္တခုက ၁၉၆၀-၇၀ ႏွစ္မ်ားအတြင္းမွာ အမ်ိဳးသမီးေတြ အလုပ္ခြင္ထဲ ဝင္လာၾကတာရယ္ ျဖစ္ပါတယ္။  

      

စတုတၳ အခ်က္ကေတာ့ ႏိုင္ငံရပ္ျခားက ဝင္ေရာက္လာသူ ( migrant workers ) လွိဳင္းလံုးၾကီးေၾကာင့္ပါပဲ။ အထူးသျဖင့္ လက္တင္ အေမရိက အလယ္ပိုင္း ႏိုင္ငံေတြက လူေတြ မ်ားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ တကမၻာလံုးက လူေတြပါပဲ။ ဒီ migrant workers ေတြ၊ အမ်ိဳးသမီး အလုပ္သမ ေတြ တိုးလာ ေနခ်ိန္မွာ ကြန္ျပဴတာေက်းဇူးနဲ႕ အလုပ္သမား လိုအပ္ခ်က္ နည္းလာ၊ အလုပ္ေတြ ႏိုင္ငံျခား ေရာက္သြားလို႕ အလုပ္ နည္းလာပါတယ္။ ဒီေတာ့ အလုပ္သမား လုပ္ခ လစာ ကို တိုးေပးဖို႕ မလို အပ္ေတာ့ပါဘူး။

ဒါဏ္ရာကို ကုစားျခင္း။ ။ အေမရိကန္ ျပည္သူေတြရဲ႕ တုန္႕ျပန္ခ်က္

( Coping with Trauma: the People’s Response )

အဲဒီလို ေရွးႏွစ္ေပါင္း ( ၁၅၀ ) အတြင္း မျဖစ္ဖူးျမဲကိစၥ - လုပ္ခလစာ တိုးမေပးေတာ့ဘူး ဆိုတာ ျဖစ္လာေတာ့ ဒီဥစၥာက လူေတြကို ဒီျပႆနာအတြက္ တနည္းနည္းနဲ႕ ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႕ ( တခုခုေတာ့ ေရြးဖို႕ ) တြန္းပို႕ လိုက္ပါ တယ္။ ဒါကို က်ေနာ္ ႏွစ္ပိုင္း ခြဲ ျပီး ေျပာပါမယ္။ လုပ္ခ တိုးျမင့္မွဳ ရပ္စဲသြားတဲ့ ေနာက္ အလုပ္လုပ္တဲ့ ျပည္သူေတြဖက္က ဘယ္လိုလုပ္လာၾကသလဲ ဆိုတာရယ္၊ ျပီးေတာ့ လုပ္ငန္းရွင္အသိုင္းအဝိုင္းက ဘာလုပ္လာ သလဲ ဆိုတာရယ္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႕လဲ ဆိုရင္ ဒီ အုပ္စု ( ၂ ) စုရဲ႕ တုန္႕ျပန္ၾကပံုေတြထဲမွာ က်ေနာ္ တို႕ အခု လက္ငင္း ၾကံဳေတြ႕ ေနရတဲ့ အက်ပ္အတည္း ရဲ႕ ကုန္ၾကမ္း အမယ္ေတြ ပါဝင္ေနလို႕ပါပဲ။

ဒီေတာ့ ျပည္သူ႕ဖက္က ဒါကို ဘယ္လို ေျဖရွင္းခဲ့ သလဲ ဆိုတာနဲ႕ စလိုက္ ပါရေစ..။ ပထမ တခ်က္ အေနနဲ႕ အေမရိကန္ အလုပ္သမား လူတန္းစားဟာ အလုပ္ ပို လုပ္လုပ္ၾကပါတယ္။ တကယ္လို႕ ခင္ဗ်ား တနာရီမွာ ရတဲ့ လုပ္ခလစာ က ႏွဳန္းထားအေသ ဆိုရင္ ခင္ဗ်ား ေျဖရွင္းႏိုင္တဲ့နည္းလမ္းက နာရီ ပို လုပ္ဖို႕ပဲ ရွိတယ္။ အိမ္ရွိ လူကုန္ အျပင္ထြက္ျပီး နာရီ မ်ားမ်ား အလုပ္ လုပ္၊ အေမရိကန္ အလုပ္သမား လူတန္းစားက အဲဒါ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။

၁၉၇၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္ေတြကေန ယခုအခ်ိန္အတြင္းမွာ အေမရိကန္ေတြရဲ႕ တႏွစ္ အလုပ္လုပ္ခ်ိန္ နာရီေပါင္းဟာ ၂၀% တိုးျမင့္လာပါတယ္။ ( Power-point presentation ျပသည္ ) အဲဒီ ႏွဳန္းထား၊ ကိန္းဂဏန္းဟာ မ်ားလွပါ တယ္။ က်ေနာ္တို႕ဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ တုန္းကထက္စာရင္ နာရီေပါင္း ၂၀ % ပို အလုပ္ လုပ္လာၾကရ တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွိဳင္းယွဥ္ခ်က္အေနနဲ႕ ေျပာရရင္ ဥပမာအားျဖင့္ ျပင္သစ္၊ ဂ်ာမနီ၊ အီတလီ စတဲ့ ဥေရာပ ႏိုင္ငံ ေတြမွာေတာ့ ဒီ ကာလအတူတူ အတြင္းမွာ သူတို႕က ပ်မ္းမွ် လူတေယာက္ အလုပ္လုပ္ခ်ိန္ နာရီေပါင္း ၂၀% ေလာက္ ေလ်ာ့နည္းသြားပါတယ္။

ကံေကာင္းေထာက္မလို႕ ေႏြရာသီအားလပ္ရက္မွာ ဥေရာပေရာက္သြားၾကတဲ့ အေမရိကန္ေတြဟာ အဲဒီကလူေတြက ပိုမို လူဆန္တဲ့လမ္းေၾကာင္းမွာ ေနႏိုင္ၾကတာကိုျမင္ၾကရလို႕ ေခါင္းကုတ္ျပီး ျပည္ေတာ္ ကို ျပန္လာ ၾကပါ တယ္။ အဲဒါဟာ ဘာမွ မထူးဆန္းပါဘူး။ အေမရိကန္ေတြက ကုန္းရုန္းျပီး အလုပ္လုပ္ၾက (ရ) ပါတယ္။ ကမၻာေပၚမွာ က်န္တဲ့ စက္မွဳကမၻာက အဲသေလာက္ အလုပ္ မလုပ္ပါဘူး။ သူတို႕မွာ ထမင္း (အစာ) ကို စိမ္ေျပ နေျပ စားေနဖို႕ အခ်ိန္ ရွိၾကပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ အေမရိကန္ေတြကေတာ့ အဲဒီအခ်ိန္မွာ “ေဆာလွ်င္စာ” ( fast food ) ေတြ တီထြင္ေကာင္းေနတုန္း ပါပဲ။ အေမရိကန္ မိသားစုေတြရဲ႕ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္က အိမ္မွာရွိသမွ် လူကုန္ အျပင္ထြက္ အလုပ္လုပ္ ျခင္းျဖင့္ ျမင့္တက္လာတဲ့ စားသံုးမွဳစရိတ္ကို ေတာင့္ခံထားဖို႕ ျဖစ္လာပါတယ္။ တကယ္လို႕ အမ်ိဳးသမီးတေယာက္ဟာ အိမ္မွဳကိစၥ လုပ္မေနေတာ့ဘဲ အလုပ္ခြင္ထဲ ဝင္ေတာ့မယ္လို႕ ဆံုးျဖတ္ လိုက္ရင္ သူ႕မွာ အလုပ္နဲ႕ ဟပ္စပ္တဲ့ ဝတ္စံု လိုလာမယ္။ mass transportation သိပ္ အားမေကာင္းလွတဲ့ အေမရိကလို တိုင္းျပည္မွာ သူ႕အတြက္ ကိုယ္ပိုင္ကား ဆိုတာ လိုလာပါတယ္။ ဒါက ဘာကို ျပသလဲ ဆိုရင္ အလုပ္ခ်ိန္ နာရီ ပိုလုပ္တာနဲ႕ အမွ် ( ေငြ ပိုဝင္သလို ) ကုန္က်စရိတ္၊ စားသံုးမွဳလည္း တဖက္က ပိုၾကီးလာ တယ္ ဆိုတာပါ။ ဒီလို အလုပ္ ( နာရီ ) ပို လုပ္တဲ့ နည္းနဲ႕မွ သိပ္ အဆင္မေျပေသးဘူး၊ မေလာက္ငွ ေသးဘူးဆိုရင္ သူတို႕ ဒုတိယနည္းလမ္း တခု အေနနဲ႕ ဘာထပ္ လုပ္ႏိုင္ပါေသးသလဲ။ ေကာင္းပါျပီ။ အဲဒီ အေျဖကို ခင္ဗ်ားတို႕ အားလံုးလည္း သိျပီးသားပါ။ ကမၻာေပၚမွာ၊ လူသားမ်ိဳးႏြယ္ရဲ႕ သမိုင္းမွာ ဘယ္ႏိုင္ငံမွာမွ၊ ဘယ္အလုပ္သမား လူတန္းစားကမွ တခါမွ မလုပ္ခဲ့ဖူးတဲ့ကိစၥ တခုကို အေမရိကန္ အလုပ္သမား လူတန္းစားက ၁၉၇၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္ေတြမွာ စလုပ္လာခဲ့ ပါတယ္။ ေခ်းငွားတာပါ။ အေမရိကန္ေတြ စတင္ ေခ်းငွားတတ္လာ ခဲ့ၾကပါတယ္။

အစ ပထမ ပိုင္းမွာေတာ့ ေငြေခ်းငွားသူေတြ အၾကိဳက္ အေပါင္ခံပစၥည္း နဲ႕ပါ။ အိမ္ကို အေပါင္ထားတာ၊ အိမ္ကို အေၾကြးဝယ္တာ ေတြ ရွိလာပါတယ္။ ခင္ဗ်ားတို႕ မွတ္ထားဖို႕က ဒီအက်ပ္အတည္းၾကီး ေပၚေပါက္လာ ခဲ့တာ ဟာ အိမ္အေၾကြး ေရာင္းဝယ္တဲ့လုပ္ငန္း ( mortage ) ရဲ႕ ပါတ္ဝန္းက်င္မွာ ဆိုတာပါ။ ဒါေပမဲ့ အေမရိကန္ အလုပ္သမား လူတန္းစားေတြဟာ တကယ္ေတာ့ အိမ္ေပါင္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္၊ အိမ္ေပါင္တဲ့ေငြနဲ႕ စားေလာက္ ေအာင္ ခ်မ္းသာၾကတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီေတာ့ အေပါင္ခံပစၥည္း လံုးဝ မပါဘဲနဲ႕ ေငြေခ်းလို႕ရမဲ့ နည္းလမ္းတခု တီထြင္ဖို႕ လိုအပ္လာပါတယ္။ ငဲဒီ နည္းလမ္းကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ၾက ပါတယ္။ အဲဒီနည္းလမ္းက ခင္ဗ်ားတို႕ရဲ႕ လက္ကိုင္ အိတ္ထဲမွာပါ။ အဲဒါကိုေတာ့ “အေၾကြးဝယ္ကဒ္” ( Credit Card ) လို႕ ေခၚပါတယ္။   ေငြေခ်းငွားတဲ့ လူေတြက ဘာအေပါင္ ပစၥည္းမွ မပါဘဲ ေခ်းငွား ထားရတာမို႕ တႏွစ္ အတိုးႏွဳန္းက ( အနည္းဆံုး ) ၁၈% ေလာက္နဲ႕ပါ။

အဲဒါက အေမရိကန္သမိုင္းမွာ နက္ရွိဳင္းစြာ တည္ရွိေနတဲ့ ျပႆနာ တရပ္ကို ေျဖရွင္းေပးႏိုင္ခဲ့ေပမဲ့ ၂၁ - ရာစု ဆန္းစ ဒီအခ်ိန္မွာ ျပႆနာတရပ္ကိုလည္း ထုတ္လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အလုပ္လုပ္ရလြန္းလို႕ ေမာပန္း ႏံုးခ်ိေနတဲ့ အလုပ္သမား လူတန္းစား၊ အိမ္ရွိ လူကုန္ ထြက္ျပီး အလုပ္လုပ္ရလို႕ ပံုပန္းပ်က္ယြင္း သြားတဲ့ တသီး ပုဂၢလိကဘဝ၊ ႏွစ္စဥ္ ဝင္ေငြထက္ ႏွစ္စဥ္ အေၾကြးကမ်ားသလို ျဖစ္ေနတဲ့ အဆင့္ထဲ ေရာက္ေနတဲ့ ဒီလူ႕ အဖြဲ႕ အစည္း ဟာ ေရွ႕ကို ဆက္မိုက္လို႕ မရေတာ့တဲ့ ေရခ်ိန္မွတ္တခုကို ေရာက္ႏွင့္ ေနခဲ့ျပီ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလူ႕ အဖြဲ႕အစည္းဟာ ဒီထက္ပိုျပီး အေၾကြးယူလို႕ မရေတာ့ပါဘူး။ ဒီထက္ ပိုျပီး အလုပ္လုပ္ဖို႕ ဆိုတာလည္း မျဖစ္ ႏိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဒီျပႆနာဟာ ယာယီ မဟုတ္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ လမ္းေၾကာင္းတခု ေပၚက အစက္အေျပာက္ေလးတခု မဟုတ္ပါဘူး။ က်ေနာ္တို႕ဟာ အရင္းရွင္ စနစ္ရဲ႕ အဆံုးစြန္ေသာ ဘဝကို ေရာက္ရွိ ေနၾကျပီ ျဖစ္ပါတယ္။  

ဒီ “ဒါဏ္ရာ ဒါဏ္ခ်က္” ( Trauma ) က စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြ အတြက္ ဘာအဓိပၸါယ္ေဆာင္သလဲ
( The Meaning of the “Trauma” for Business )

ကဲ.. အခု စီးပြားေရးလုပ္ငန္း အသိုင္းအဝန္းဖက္ကို ျပန္လွည့္ၾကည့္ ပါရေစ။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္ ကာလဟာ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းရွင္ေတြ အဖို႕ ကခ်င္ရာကခြင့္ရတဲ့ စင္ျမင့္ ေဖ်ာ္ေျဖပြဲ တခုလို႕မ်ား ဆိုရမလား။ အလုပ္သမားေတြအေၾကာင္း စိတ္မခ်မ္းသာစရာေတြ က်ေနာ္ အိတ္သြန္ဖာေမွာက္ ေျပာျပခဲ့ျပီးတဲ့ ေနာက္ အခု သတင္းေကာင္းေတြ ရွိတဲ့ ဖက္ကို လွည့္ၾကည့္ ၾကပါဦးစို႕ ..။ ကြန္ျပဴတာေတြကို စတင္ သံုးစြဲလာတာနဲ႕ အတူ က်ေနာ္တို႕ အလုပ္သမားေတြရဲ႕ ကုန္ထုတ္လုပ္ ႏိုင္စြမ္းဟာ ပိုပိုျပီး ျမင့္မား လာခဲ့ပါတယ္။ႏွစ္စဥ္ ႏွစ္တိုင္း က်ေနာ္တို႕ အလုပ္သမားေတြဟာ ပိုမို ထုတ္လုပ္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒါအတြက္ သူတို႕ လုပ္ခလစာ ပိုရခဲ့ၾကပါရဲ႕လား။ ဟင့္ အင္း.. ။ အရင္ ႏွဳန္းထား အတိုင္းပါပဲ။ မိတ္ေဆြမ်ား ခင္ဗ်ား။ ဒီ အလုပ္ရွင္ နဲ႕ အလုပ္ သမား ၾကားက ဝင္ေငြ “ အကြာအဟ” ကို ေတာ့ “အျမတ္” ( Profits ) လို႕ ေခၚပါသဗ်။ ဒါေၾကာင့္မို႕လို႕ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္အတြင္း လုပ္ခလစာ မတက္လာဘဲ ကုန္ထုတ္စြမ္းအား တက္လာခဲ့ရာက ရရွိခဲ့တဲ့ အျမတ္အစြန္းဟာ အေမရိကန္ အရင္းရွင္စနစ္နဲ႕ အျခား ဘယ္အရင္းရွင္စနစ္ရဲ႕ သမိုင္းမွာမဆို အၾကီးက်ယ္ဆံုး လို႕ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

ဒီ စီပြားေရး အက်ပ္အတည္းဟာ Wall Street ရဲ႕ အက်ပ္ဆိုက္မွဳ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါဟာ Wall Street ( စေတာ့ ရွယ္ယာ ေစ်းကြက္ ) က Main Street ( စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား၊ စက္ရံု / အလုပ္ရံုမ်ားရွိရာ လမ္းက်ယ္ လမ္းမ မ်ား လို႕ ဆိုလိုဟန္ရွိပါတယ္။ context အရ ေသခ်ာတာကေတာ့ ဒါဟာ employers’ side ကို ရည္ညႊန္းတယ္ ဆိုတာပါပဲ ) ကို ခန္းေျခာက္သြားေအာင္ လုပ္လိုက္တဲ့ တစံုတရာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါဟာ Wall Street မွာ အလုပ္ ရွဳပ္ေနသလို Main Street မွာလည္း စီးပြားေရးသမားေတြရဲ႕ အိပ္မက္ေတြနဲ႕ အလုပ္ရွဳပ္ေနတဲ့ စနစ္တခုရဲ႕ အက်ပ္ အတည္း သာလွ်င္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ ဆယ္စုႏွစ္ေတြဟာ အလုပ္ရွင္ေတြ အတြက္ လစာ ပိုမေပးရဘဲ အျမတ္အလကား ရတဲ့ တကယ့္ ပြဲၾကီးပြဲေကာင္း ႏွစ္မ်ားပဲေပါ့။ ဒီေတာ့ သူတို႕ဟာ ႏွစ္ကုန္တဲ့ အခါ ဒီ အျမတ္ ေငြထဲက အရင္တုန္းက မၾကားဖူးတဲ့ Bonus ဆိုတာကို ေပးလာပါတယ္။ ဒီေငြေတြ ဘယ္က လာသလဲ ဆိုတာ ကို က်ေနာ္ ေျပာျပီးပါျပီ..။

သူတို႕ ဘာေတြ ထပ္ လုပ္ပါေသးသလဲ။ သူတို႕ဟာ အခ်င္းခ်င္း ကုမၸဏီတခုကို တခုက ဝယ္ၾကပါတယ္။ ခင္ဗ်ား ျပိဳင္ဖက္ တေယာက္ အေနနဲ႕ က်ေနာ္တို႕ရဲ႕ ဆူးေညွာင့္ ခလုတ္ ျဖစ္ေနသလား။ ခင္ဗ်ားကို ဝယ္လိုက္ ရံု ေပါ့။ ႏိုင္ငံျခားကုမၸဏီတခုက ခင္ဗ်ားေစ်းကြက္ကို လာ ခိုးေနသလား။ ဒါလည္း ဝယ္လိုက္ရံုပါပဲ။ ဝယ္ဖို႕ ခင္ဗ်ားမွာ ေငြ ရွိေနတာပဲ။

သူတို႕ ဘာထပ္လုပ္ၾက ပါေသးသလဲ။ စိတ္ဝင္စားစရာပါပဲ။ ေကာ္ပိုေရးရွင္းၾကီးေတြက သူတို႕ ပိုလွ်ံေငြကို ဘဏ္ထဲ ထည့္ပါတယ္။ ဒီ ေကာ္ပိုေရးရွင္းေတြနဲ႕ ဘဏ္ေတြဟာ ဒီေငြေတြနဲ႕ သူတို႕လုပ္ႏိုင္တာတခုကို ေတြ႕ရွိ ခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတို႕ အဲဒီေငြေတြနဲ႕ အလုပ္သမားေတြကို ေငြ ထုတ္ေခ်းပါတယ္။ ဒီနည္း အားျဖင့္ လုပ္ခ လစာ မတက္လာတဲ့ အလုပ္သမားေတြဟာ ပုံမွန္ သံုးစြဲႏိုင္ေနခဲ့ပါတယ္။ အလုပ္သမားေတြကို လစာတိုးေပးမဲ့အစား ေငြတိုးေခ်းစားတာက ပို မမိုက္လားဗ်ာ။ သူေဌးေတြမွာက ေငြ ရွိတယ္။ အလုပ္သမားေတြက သံုးဖို႕စြဲဖို႕ အတြက္ ေငြေခ်းခ်င္တယ္။ ေခ်းမွလည္း အဆင္ေျပမဲ့ အေျခအေန ရွိတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဒီသူေဌးေတြ အတြက္ေတာ့ နိဗၺာန္ဘံုၾကီးက ဒီေလာကမွာတင္ ရွိေနသလို ေပါ့ဗ်ာ..။

ဒီလိုနဲ႕ အေမရိကန္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းၾကီး ေတြဟာ တိုက္ရိုက္ ေသာ္၎၊ ဘဏ္ေတြက တဆင့္ ေသာ္၎ ေငြေခ်းတဲ့ လုပ္ငန္းထဲ ပါလာၾကတယ္။ ဥပမာ၊ General Mortors ဆိုပါေတာ့။ သူက ကားထုတ္လုပ္တာနဲ႕ နာမည္ေက်ာ္တာပါ။ ဒါေပမဲ့ ဒီႏွစ္ ၃၀ အတြင္းမွာေတာ့ အရင္တုန္းကနဲ႕ အလြန္ျခားနားတဲ့ ေငြရွင္ တဦး ျဖစ္လာ ခဲ့ပါတယ္။ သူတို႕က GMAC ( General Mortors Acceptance Corporation ) ကို တည္ေထာင္လိုက္တယ္။ ဒါဟာ တကယ္ေတာ့ ဘဏ္တခုပါပဲ။ ဒီဘဏ္ကေန လူေတြကို ကားဝယ္ဖို႕ ေငြထုတ္ေခ်းပါတယ္။ ၾကာလာတာ နဲ႕အမွ် ဘဏ္လုပ္ငန္းကို ကားထုတ္လုပ္ေရး ထက္ေတာင္ အေလးထားလာတယ္။ ဒီဆယ္ႏွစ္အတြင္း သူတို႕ရဲ႕ တခုတည္းေသာ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ အမွားကေတာ့ ဒီေလာက္နဲ႕လည္း အားမရေသးဘဲ အိမ္ျခံေျမ ေဆာက္/ ေရာင္း လုပ္ငန္းကိုပါ လုပ္လာခဲ့ ျခင္းပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ General Motors ဟာ wrong decision ကို wrong time မွာ ခ်မွတ္ တဲ့ကိစၥကို ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္တိုင္တိုင္ လုပ္ေနႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ က်န္တဲ့ ဘဏ္ေတြကလည္း သူ႕ေနာက္ လိုက္ၾကပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႕ က်ေနာ္တို႕ အားလံုးဟာ အေၾကြးရရင္ ဆင္ ဝယ္စီးမဲ့ အေလ့အက်င့္ တခုမွာ ေနသား က်လာခဲ့ၾကပါတယ္။ က်ေနာ့္ဆီ က်ေနာ္ကလည္း မေတာင္းဆို ပါဘဲနဲ႕ တပါတ္ကို credit card ေၾကာ္ျငာတဲ့ စာ အျမဲတမ္း ၂-၃ ေစာင္ ေလာက္ ေရာက္ပါတယ္။ ေငြရွင္ေတြက အေမရိကန္ေတြကို အေၾကြး ဝဲဩဂ ထဲကို တြန္းပို႕ဖို႕ခ်ည္း ၾကံၾကပါတယ္။ ျမတ္တာကိုး ခင္ဗ်ာ။ က်ေနာ္တို႕ ကိုေရႊ အေမရိကန္ေတြ ကလည္း ေနာင္ခါလာ ေနာင္ခါေစ်း ဆိုျပီး အေၾကြးရရင္ ယူပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ဟာ အဲလို ထိန္းမႏိုင္သိမ္းမရ၊  အျမတ္အစြန္းၾကည့္ လူ႕ အဖြဲ႕ အစည္း တခုပါ။ Wall Street က ဘ႑ာေရးမ်က္ႏွာစာမွာ လည္း ဒီအေျခအေနက ထင္ဟပ္ေန ပါတယ္။ လူသစ္ေတြကို နည္းလမ္းသစ္၊ အတိုးႏွဳန္းသစ္နဲ႕ ေခ်းေငြသစ္ ခ်ဖို႕ပဲ စဥ္းစား လုပ္ေဆာင္ ေနပါေတာ့တယ္။


“ေၾကာင္းက်ိဳးမဲ့ ေသာင္းေသာင္းျဖျဖႏိုင္မွဳ” ဒါမွမဟုတ္ “Bust and No Boom in Sight” ( ဒါကို က်ေနာ္ ဘာသာမျပန္တတ္ပါ။ “ကိုယ့္မ်က္စိေရွ႕မွာေတာ့ ေပါက္ကြဲ မေနဘူးေပါ့” လို႕ ျပန္ရင္ေကာ..?? )
( “Irrational Exuberance” or Bust and No Boom in Sight )

    
ဒါဟာ အရူးအမူးႏိုင္မွဳ တခုပါပဲ။ ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႕ ခက္ခဲလွတဲ့ ေနသားက်မွဳ တခုပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ဘာမွေတာ့ အံ့ဩစရာ မရွိပါဘူး။ တကယ္လို႕သာ က်ေနာ္တို႕ကတဖက္မွာ ေသြးရိုးသားရိုးမဟုတ္တဲ့နည္းနဲ႕ အျမတ္ရွာတဲ့  အေျခ အေန တရပ္ ဖန္တီးထားျပီး၊ အျခားတဖက္မွာ အလုပ္လုပ္ရလြန္းလို႕ ဒီထက္ ပိုလုပ္ဖို႕ မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့တဲ့၊ ေငြ အငမ္းမရ လိုေနတဲ့ လူထု တရပ္ကို ဖန္တီးထားမိ ရက္သား ျဖစ္ေနခဲ့ရင္ ဒါဟာ အႏၱရယ္ ၾကီးမားတဲ့ အတြဲ အစပ္ပဲလို႕ ဆိုရမယ္။ ဒီလိုနဲ႕ အျမတ္ ငမ္းငမ္းတက္ ျဖစ္ေနတဲ့ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရဲ႕ ေငြေတြ ဘီလ်ံရာခ်ီ၊ အမွဳေဆာင္ လူၾကီးေတြရဲ႕ ေဝစုထဲက ေဒၚလာ သန္းရာခ်ီကို ဘဏ္ေတြနဲ႕ ေပါင္းျပီး  ျပန္မဆပ္ႏိုင္မဲ့ လူေတြကို ေခ်းခဲ့ၾကပါတယ္။ လာထားစမ္း။ အရင္းစနစ္ရဲ႕ သမိုင္းကို ဒီလို စိတ္ထင္ရာ လုပ္တဲ့ကိစၥေတြရဲ႕ ေပါက္ကြဲမွဳေတြ နဲ႕ ကန္႕ထားတာကြဲ႕ ( Oh, come on. The history of capitalism is punctuated by booms and busts. ) ဒီေနရာမွာ Mr. Greenspan ရဲ႕ ေျပာစကားကိုပဲ ကိုးကားလိုက္ပါရေစ။ သူက “က်ေနာ္တို႕မွာ ရွိခဲ့တာက  ေၾကာင္းက်ိဳးမဲ့ ေသာင္းေသာင္းျဖျဖႏိုင္မွဳ ပါပဲ” တဲ့။ အိုေက..။ ဒါက အတတ္ႏိုင္ဆံုး ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်း ေခၚ ၾကည့္တာပါ။ တကယ္ေတာ့ က်ေနာ္တို႕ဆီက စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြရဲ႕ အရူးထမွဳ ေတြပါပဲ။

(စကားခ်ပ္။ ။ ေအာက္ပါ Lunacy #1: ( အရူးထမွဳ - #၁ ) ဆိုေသာ အပိုင္းကို က်ေနာ္ခင္ဗ်ားတို႕ကို ျပန္ေျပာ ျပႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ရွင္းရွင္းလင္းလင္း နားမလည္လွသျဖင့္ ခ်န္လွပ္ထားခဲ့ ပါသည္။ က်ေနာ့္ထက္ အဂၤလိပ္စာ ေတာ္ၾကသူ၊ အကင္းပါးၾကသူမ်ား အတြက္ ခ်န္လွပ္ခဲ့ေသာ အပိုင္းကို ေအာက္တြင္ ေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါသည္။

Lunacy #1: In the 1990s, as these profits were building up, suddenly our business community decided that the new internet is going to revolutionize the universe. It really isn’t just an expanded yellow pages. It’s really a radically new thing. And so they invested in companies – funny companies with little names – usually two or three initials. Companies that had been around three or four years, had never made any profit, and who said in their annual statements, we don’t expect to make any profit for ten years. Who cares? Their stocks were bid up to $500 a share. And you all know what that was. That was the boom of the late 1990s, and in March and April of the year 2000, the stock market crashed. We’d had our first bubble of this latest profit boom period. A wild excess.

The index of the Nasdaq, the most important stock market for these kinds of firms, reached $5000 in March-April of 2000. Today, it is less than half that. It never recovered. That’s a drop of the proportions of the great depression. Our stock market hasn’t recovered. So terrifying was the collapse of the stock market in early 2000 that our government reacted in terror by saying, oh my god, the economy is going to fall apart. We have to save it by getting people to spend, so we’re gonna lower interest rates. We know what will happen if you lower all the interest rates, people will borrow like crazy. And they did. And what they spent their money on was housing. So after the collapse and the bubble of stock market, we had another bubble of real estate. It went crazy. Everybody buying housing, building housing, everywhere. Cheap money to borrow, build, buy, build, buy, and now we have the collapse of the real estate bubble. And there’s nothing left to bubble. What are we going to do? There isn’t anything. The stock market’s finished. Real estate is finished.

There were people who thought we might have a new bubble called exports. Collapse the value of the dollar, make our goods real cheap, and the rest of the world will buy them. Unfortunately, the rest of the world refuses to play. Won’t do it. So we don’t have it. We’ve run out. And so we sit a collapsed bubble, the wealthy having produced an armada of new instruments that are now not worth very much. So that our business community is aghast with staggering losses and so, in its own peculiar way, has come to replicate the exhaustion and anxiety of the working class. For different reasons, heaven knows. But we have an economic landscape that is littered with corpses. )  


ဘာေတြက အလုပ္မျဖစ္ ေလာက္ဘူးလဲ - လုပ္ထံုးလုပ္နည္း ဥပေဒမ်ား
( What Won’t Work: Regulations )

ဒီေတာ့ က်ေနာ္တို႕ဟာ ဒီ ေမးခြန္းကို ေမးစရာ ရွိလာပါတယ္။ “အခုဆိုရင္ ( အိုဘားမား ) အစိုးရရဲ႕ အေမရိကန္ ကုမၸဏီေတြကို ကယ္တင္ေရး အစီအစဥ္အရ AIG နဲ႕ ဘဏ္ေတြရဲ႕ အစုရွယ္ယာေတြကို ဝယ္ေတာင္မွ ဝယ္ေနျပီ ျဖစ္တဲ့၊ ေအာင္ျမင္ဖို႕ အလားအလာ သိပ္မရွိလွတဲ့ စီးပြားေရး ျပန္လည္ဦးေမာ့ေရး ၾကိဳးပမ္းခ်က္ေတြ အစား ဘာကို ပိုလုပ္လိုက္သင့္သလဲ” ဆိုတာပါ။

က်ေနာ့္ အျမင္အရေတာ့ အစိုးရက ဒီကိစၥကို ဒီလို တို႕ကနန္း၊ ဆိတ္ကနန္း လုပ္ေနရံု ေလာက္နဲ႕ ျပႆနာရဲ႕ အေျဖ ကိုေတြ႕ လိမ့္မယ္လို႕ မထင္မိပါဘူး။ ဒီလိုမ်ိဳး ျမင္တာ က်ေနာ္ တေယာက္တည္းလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ဝါရွင္တန္ ( ဒီစီ ) က လူေတြ အေတာ္မ်ားမ်ားလည္း အဲဒီလို ျမင္ၾကပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ သူတို႕လည္း သူတို႕ ယံုၾကည္တဲ့ အတိုင္း တနည္းတဖံု လုပ္ေနၾကတာေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေတြ ဘာျဖစ္လို႕ အလုပ္ မျဖစ္ေလာက္ဘူးလဲ ဆိုတာကို က်ေနာ္ အခု ၾကိဳးစားျပီး ရွင္းျပပါ့မယ္။

က်ေနာ္တို႕ဟာ ဒုတိယကမၻာစစ္ၾကီးရဲ႕ ေနာက္ပိုင္း ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္ ( ၁၉၇၀ အထိလို႕ ဆိုလို ) အထိ regulated economy ( စည္းမ်ဥ္းဥပေဒေတြနဲ႕ ထိန္းထားတဲ့ စီးပြားေရး အခင္းအက်င္း ) ထဲမွာ ေနထိုင္ခဲ့ ၾကပါ တယ္။ ၁၉၃၀ မွာ စီးပြားပ်က္ကပ္ ၾကံဳခဲ့ရ ကတည္းက သမၼတ ရုစဗဲ့လ္ အစိုးရဟာ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း ေပါင္းစံု ခ်မွတ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလို ခ်မွတ္တာကလည္း မွန္ကန္သင့္ျမတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းေတြက ဘဏ္ ေတြဟာ ဘာလုပ္ႏိုင္သလဲ၊ ေကာ္ပိုေရးရွင္းက ဒါရိုက္တာဘုတ္အဖြဲ႕ေတြ အေနနဲ႕  ဘာလုပ္ႏိုင္ၾကသလဲ၊ ဘာလုပ္ သင့္ၾကသလဲ စသည္ျဖင့္ သတ္မွတ္ေပးခဲ့ ပါတယ္။ Social Security, Unemployment Insurance ဆိုတဲ့ အရင္က မၾကားဖူးတဲ့ အဖြဲ႕ေတြ၊ ဌာနေတြလည္း ရွိလာ ခဲ့ပါတယ္။ ဒီ စည္းမ်ဥ္းေတြကိုလည္း ၁၉၃၀ ေလာက္ ကေန ၁၉၇၀ ေလာက္ ကာလ အထိ အစိုးရက မျဖစ္မေန လိုက္နာ ေစခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းေတြကို ျပန္ျပီး ရုပ္လာခဲ့ ခ်ိန္ကေတာ့ ၁၉၇၀ စုႏွစ္ အကုန္၊ သမၼတေရဂင္အစိုးရ လက္ထက္က စတင္ ပါတယ္။

အိုေက.. ဒါျဖင့္ ေကာင္းျပီ။ က်ေနာ္တို႕ ေရဂင္၊ ဘုရွ္ (အၾကီး) ၊ ကလင္တန္၊ ဘုရွ္ (အငယ္)၊ အခု အိုဘားမား လက္ထက္ ေရာက္တဲ့ အထိ ေတာက္ေလွ်ာက္ ျဖစ္လာခဲ့တဲ့ ဒီ “the era of deregulation” ကို ျပင္ျပီး အရင္ ေခတ္ေကာင္း၊ ေခတ္ေဟာင္း ဆီကို ျပန္သြားၾကမလား လို႕ ေမးစရာ ရွိပါတယ္။ ဒီလို သြားမယ္ဆိုရင္ regulations ေတြ ျပန္ျပဌာန္း၊ ကုမၸဏီ ဒါရိုက္တာ အဖြဲ႕ဝင္ေတြ ဒါေတာ့ မလုပ္ရဘူး။ ဒါေတာ့ လုပ္သင့္တယ္။ ဒါေတာ့ လုပ္ႏိုင္တယ္လို႕ ျပန္သင္၊ အစိုးရကိုလည္း စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြကို control, regulate, observe, monitor လုပ္ဖို႕ အာဏာေတြ၊ ပါဝါေတြ၊ လုပ္ပိုင္ခြင့္ေတြ ျပန္ေပး၊ အဲဒါမ်ိဳးေတြ လုပ္ရမယ္ ဆိုတာကို နားလည္ ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လို႕ အျခားတဖက္က ၾကည့္လိုက္ရင္ ဒီနည္းကလည္း သိပ္ မထိေရာက္လွတာ ကို ေတြ႕လာရပါတယ္။

သမၼတရုစဗဲနဲ႕ သူ႕ေနာက္ပိုင္းသမၼတ ေတြ ျဖစ္ၾကတဲ့ ထရူးမင္း၊ ကင္ေနဒီ၊ ဂြ်န္ဆင္ တို႕လက္ထက္မွာလည္း regulations ေတြ ျပဌာန္း ခဲ့တာ ပါပဲ။ ကုမၸဏီ ဒါရိုက္တာေတြဟာ ဘယ္လိုလုပ္ရမယ္၊ ဘယ္လို မလုပ္ရ ဆိုတဲ့ regulations ေတြကိုလည္း လိုက္နာခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီ ဒါရိုက္တာအဖြဲ႕ဝင္ ဆိုသူေတြဟာ ေကာ္ပိုေရးရွင္း ေတြရဲ႕ မက္ေလာက္တဲ့ ဆုေတာ္ေငြေတြ၊ အခြင့္ထူးခံ အခြင့္ အေရးေတြနဲ႕ ဝယ္ယူျခင္းကို ခံရျပီးေတာ့ အစိုးရရဲ႕ စည္းမ်ဥ္း ဥပေဒေတြကို လက္တလံုးျခား ေရွာင္ဖို႕ ၾကိဳးစားတဲ့ ကိစၥကိုလည္း လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး ေတာ့ ဒီလူေတြဟာ ႏိုင္ငံေရးအရ ဩဇာေညာင္းလာေအာင္ လုပ္ျပီး သူတို႕အတြက္ ခလုတ္ကန္သင္း ျဖစ္တဲ့ အစိုးရ regulations ေတြကို ဖ်က္ဖို႕ ၾကိဳးစားလာခဲ့ၾကျပီး ေအာင္လည္းေအာင္ျမင္ခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဒီ ဒါရိုက္တာ ဘုတ္အဖြဲ႕ ဆိုတာ တကယ္ ေတာ့ လူ ၁၅ ၁ယာက္ ကေန ၂၅ ေယာက္ ေလာက္ပဲ ရွိတဲ့ လူအစုအေဝး ကေလး တခုမွ်သာပါ။ တိုင္းျပည္ရဲ႕ စီးပြားေရး ကံၾကမၼာက ဒီ အခြင့္ထူးခံ လူတစု လက္ထဲမွာပဲ ရွိေနတာပါ။ ဒါေၾကာင့္ regulations ေတြ ဆိုတာကလည္း တကယ္ေတာ့ စာရြက္ေပၚမွာပဲ ရွိတဲ့ စာအေသလိုပါပဲ။ ( So of course the regulations become a dead letter. )

တကယ္လို႕ ခင္ဗ်ားက စစ္ဆင္ေရးတခု လုပ္တယ္ ဆိုပါေတာ့။ ခင္ဗ်ားက ရန္သူေတြကို ႏိုင္ေအာင္တိုက္ဖို႕ အားမထုတ္ဘဲနဲ႕ ေျမာက္မ်ားလွစြာေသာ စည္းကမ္းေတြ ခ်ည္းပဲ ထုတ္ေနရင္ အဲဒီလို ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ိဳးကို စိတ္ေရာဂါ ေဆာင္ ပို႕ဖို႕ပဲ ရွိပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ တိုင္းျပည္က regulations ေတြဟာလည္း ဟန္ျပ အခြံ ဆန္ဆန္ စည္းမ်ဥ္းေတြပဲ ဆိုတာ ႏွစ္ေပါင္း ၅၀ ေလာက္ ေစာင့္ၾကည့္မွဳ ကေန သိလာရပါတယ္။ အဲဒါဆီကို က်ေနာ္တို႕ ျပန္သြားၾကဦးမလို႕လား။ က်ေနာ္ေတာ့ သြားဖို႕ လိုတယ္ လို႕ မထင္မိပါဘူး။ က်ေနာ့္ ေကာက္ခ်က္ ကို ေျပာရရင္ က်ေနာ္တို႕ဟာ ဒီ လက္ရွိ လူမွဳဘဝ၊ စီးပြားေရးဘဝ အခင္းအက်င္းၾကီး တခုလံုးကို မျပဳမျပင္ဘဲ ဒီအတိုင္း ထားမယ္ ဆိုရင္ ဘာေတြပဲလုပ္ေနေန “ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္ရွင္” ( people who run the production enterprises ) နဲ႕ “ကုန္ထုတ္လုပ္သူမ်ား”( people who work in them ) အၾကားက ပဋိပကၡ အသြင္ေဆာင္ တဲ့ ဆက္ဆံေရးကို ေကာင္းေအာင္ ေျဖရွင္းေပးႏိုင္မယ္လို႕ မထင္မိပါဘူး။ ဒီျပႆနာဟာ လုပ္ခလစာ မတိုးဘဲ ေနဖို႕ မျဖစ္ထိုက္ပါလွ်က္နဲ႕ တကယ္တမ္းမွာေတာ့ မတိုးဘဲေနတာ၊ ဒီ ( အလုပ္သမား လူတန္းစားရဲ႕ ) အေၾကြးေတြဆိုတာက သူတို႕ရသင့္တဲ့ လုပ္ခတိုးျမင့္မွဳ ဝင္ေငြ ေတြသာ ျဖစ္တာ၊ အလုပ္ေတြ ေျပာင္းေရႊ႕သြားတာေတြရဲ႕ အေၾကာင္းရင္းလည္း ျဖစ္ပါတယ္။


ကဲ.. ဒီလိုဆို ဘယ္နည္းလမ္းက အလုပ္ ျဖစ္ပါ့မတုန္း
( So What Might Work? )

ဒီ ျပႆနာကို ေျဖရွင္းႏိုင္မဲ့ နည္းလမ္းက ဘာမ်ား ျဖစ္ႏိုင္မလဲ။ ဒီလို စဥ္းစား ( စိတ္ကူးယဥ္ ) ၾကည့္လိုက္ စမ္းပါ။ ဥပမာ၊ သမၼတ အိုဘားမား အစိုးရက အရင္တုန္းက နဲ႕ မတူ၊ ကြဲျပား ျခားနားတဲ့ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း တခု ထုတ္လိုက္တယ္ ဆိုပါေတာ့။ အတိုခ်ဳပ္ ေျပာရရင္ အရင္တုန္းက ရွယ္ယာဝင္ေတြ အေပၚမွာ တာဝန္ရွိတာ၊ တာဝန္ခံရတာက ဒါရိုက္တာဘုတ္ အဖြဲ႕ဝင္ေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အခု စည္းမ်ဥ္းသစ္အရ အဲဒီ ကုမၸဏီမွာ အလုပ္ လုပ္တဲ့ အလုပ္သမားေတြလည္း ဘုတ္အဖြဲ႕ထဲ ပါဝင္လာမယ္ ဆိုပါေတာ့။ ဘာလို႕လဲ ဆိုရင္ ဒီ စီးပြားေရး လုပ္ငန္း တိုးတက္မဳွ၊ ဆုတ္ယုတ္မွဳရဲ႕ အက်ိဳးဆက္ကို သူတို႕လည္း ခံစားရတာပဲေလ။ ဒီအခါမွာ ဒီ အလုပ္သမား ေတြက ဒါရိုက္တာအဖြဲ႕ဝင္ေတြ regulation အတိုင္း လိုက္ လုပ္ၾကရဲ႕လား။ အစိုးရကို ဘာမဟုတ္က ဟုတ္ကေတြ လိမ္ေသးလဲ စသည္ ျဖင့္ သိလာႏိုင္စရာ အေၾကာင္း ရွိပါတယ္။

က်ေနာ္တို႕ အဲဒီ ေမးခြန္းကို ဘာေၾကာင့္ မေမးမိ ၾကတာလဲ။ ဒီေမးခြန္းကို အခု က်ေနာ္ ေမးျပီ။ ဒီေမးခြန္းဟာ နည္းနည္းေလာက္ တာဝန္ၾကီးျပီး စိန္ေခၚရတဲ့ ေမးခြန္း ဆိုတာ က်ေနာ္ သိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႕ဟာ စိန္ ေခၚခံေနရတဲ့ ကာလတခုထဲမွာ ေရာက္ေနၾကပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းဟာ တကယ္ကို ၾကီးမား ေလးပင္တဲ့ ျပႆနာေတြနဲ႕ ရင္ဆိုင္ ၾကံဳေတြ႕ ေနရတာပါ။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္တို႕မွာ ေရြးခ်ယ္စရာလမ္း မ်ားမ်ား စားစား မရွိပါဘူး။ လုပ္ငန္းတခု ထဲမွာ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္တဲ့ အလုပ္လုပ္သူေတြ ကိုယ္တိုင္ အဲဒီလုပ္ငန္းရဲ႕ ဒါ ရိုက္တာ ဘုတ္အဖြဲ႕ဝင္ ျဖစ္လာေရး နဲ႕ ပတ္သက္လို႕ ေနာက္ေျပာစရာ ဘာမ်ားရွိႏိုင္ ဦးမလဲ။ က်ေနာ္ ခင္ဗ်ားတို႕ ကို သံုးခုေလာက္ အၾကံျပဳ ပါရေစ..။

ပထမတခ်က္။ က်ေနာ္တို႕ရဲ႕ ဒီမိုကေရစီ က်င့္ထံုးကို နည္းနည္း ခ်ဲ႕ထြင္ဖို႕ပါ။ က်ေနာ္တို႕ဟာ ဒီအလုပ္နဲ႕ လုပ္စားရင္ ဒီအလုပ္အတြက္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်တဲ့အခါမွာ ပါဝင္ႏိုင္ခြင့္ ရွိသင့္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕က ဒီ ဒီမိုကေရစီကို ႏိုင္ငံေရးအတြက္ပဲ ခ်န္ထားျပီး ဘာလို႕ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းေတြအတြက္ ယူမသံုးၾကတာလဲ။ တကယ္ေတာ့ အလုပ္ခြင္ ဆိုတာက မနက္ ၉ နာရီ ကေန ညေန ၅ နာရီ အထိ၊ တနလၤာ ကေန ေသာၾကာ ေန႕ထိ တပါတ္မွာ ၅ ရက္လံုးလံုး က်ေနာ္တို႕ အခ်ိန္ကုန္တဲ့ ေနရာ ျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ ဒီေနရာမွာမွ ဒီမို ကေရစီကို မသံုးရင္ ဘယ္ေနရာမွာမ်ား သံုးစရာအခ်ိန္ မ်ားမ်ား က်န္ေတာ့လို႕တုန္း ဗ်ာ..။ ဒါေၾကာင့္ မို႕လို႕ အလုပ္ခြင္ ဆိုတာဟာ အဲဒီ အလုပ္ခြင္မွာ ပါဝင္ လုပ္ကိုင္ေနသူေတြက democratically responsible ရွိတဲ့ ေနရာ ျဖစ္သင့္တယ္ လို႕ ေျပာခ်င္ပါတယ္။

ခင္ဗ်ားတို႕ သတိမျပဳမိ ၾကလို႕ပါ။ တကယ္ေတာ့ က်ေနာ္ အခုေျပာတဲ့ နည္းကို အေမရိကန္ အလုပ္သမားေတြ လုပ္တဲ့ေနရာမွာ လုပ္ေနၾကတာ ၾကလွပါျပီဗ်ာ။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေလာက္အတြင္းမွာ San Fransisco နဲ႕ San Josh ၾကားက Sillicon Velly မွာ ရာခ်ီ၊ ေထာင္ခ်ီ ရွိတဲ့ အေမရိကန္ အဂၤ်င္နီယာေတြဟာ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း လိုလို Cisco, IBM လို ကုမၸဏီၾကီးေတြကေန အလုပ္ထြက္ၾကပါတယ္။ ျပီးေတာ့ သူတို႕ အခ်င္းခ်င္း ခင္ရာမင္ရာ သူငယ္ခ်င္းေတြစုျပီးေတာ့ သူတို႕ထဲက တေယာက္ေယာက္ရဲ႕ ကားဂိုေဒါင္လိုေနရာမ်ိဳးမွာ လုပ္ငန္း အေသးေလး ေတြ ထူေထာင္ ၾကပါတယ္။ သူတို႕ အဲဒီ အလုပ္ခြင္ ကို ေန႕တိုင္း laptop ေလးေတြနဲ႕ လာၾကတယ္။ IBM မွာ လုပ္ခဲ့ တုန္းကလို suit နဲ႕၊ tie နဲ႕ေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ဟာေဝယံရွပ္နဲ႕၊ အိမ္က ေခြးေရာ၊ လမ္းေလွ်ာက္တတ္စ ကေလးေကာ ေခၚလာ လိုက္ေသးတယ္။ သူတို႕က ဒီလို ေျပာၾကတယ္။ “က်ေနာ္တို႕မွာ supervisor ဆိုတာ မရွိဘူး။ ဘယ္သူက ဘယ္သူ႕ ဆရာ၊ဘယ္သူက ဘယ္သူ႕ တပည့္ ဆိုတာ မရွိဘူး။ ဘယ္သူကမွ ဘယ္သူ႕ကို အမိန္႕ ေပးလို႕မရဘူး။ က်ေနာ္တို႕ တနလၤာေန႕ကေန ၾကသပေတးေန႕အထိ software programs ေတြ အရင္တုန္းကလိုပဲ လုပ္ၾကတယ္။ ေသာၾကာေန႕ က်ေနာ္တို႕ software programs ေတြ မလုပ္ၾကဘူး။ အစည္း အေဝး ထိုင္ၾကတယ္။ ဘာလို႕လဲ ဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို႕ အားလံုးက ဒီ လုပ္ငန္းရဲ႕ ဒါရိုက္တာ ဘုတ္ အဖြဲ႕ဝင္ ေတြမို႕ပါ” တဲ့။

ဒါကို တနည္းအားျဖင့္ “မာက့္စ္” ရဲ႕ ကြန္ျမဴနစ္ အေတြးအေခၚလို႕ ေခၚခ်င္ ေခၚႏိုင္မွာပါ။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီေဒသခံ မဂၢဇင္းေတြက “entrepreurial initiative” ( စြန္႕ဦးတီထြင္ စဦးလုပ္ငန္း ) တဲ့ဗ်ား..။ အဲဒီလို ေခၚတဲ့ သူ ( သတင္းသမား ) ေတြက Republicans ေတြပါ။ သူတို႕က အဲသည္လို ျမင္ၾကတယ္ေလ။ သူတို႕ဟာ ဘယ္တုန္းကမွ ကာလ္းမက္စ္ ကို ဖတ္ဖူးၾကသူမ်ား မဟုတ္ေပဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဘာအေခၚခံရမလဲ ဆိုတာလည္း ထည့္ မတြက္ ၾကေပဘူး။ မက္စ္ဝါဒီ တေယာက္က ျမင္ရင္ေတာ့ ဒီလို ေျပာ ေလာက္ပါတယ္။ “ေသလိုက္ ပါေတာ့ဗ်.. သူတို႕က ဒီကြန္ျပဴတာ နည္းပညာ အေပၚ အေျခခံထားတဲ့ ဒီ ေအာင္ျမင္မွဳကို ေခတ္မီ အရင္းရွင္ စနစ္ရဲ႕ ေအာင္ျမင္မွဳတဲ။ တကယ္ေတာ့ ဒါဟာ ကယ္လီဖိုးနီးယား၊ ဘာမ်ဴဒါ တို႕မွာ ရီပက္ပလီကန္ ( အေမရိကန္ ) ေတြက လည္ပတ္တဲ့ ကြန္ျမဴနစ္ စီးပြားေရး ပံုစံၾကီး ကိုမ်ား” လို႕ ..။

ဒါေၾကာင့္မို႕လို႕ ဒီလို နည္းလမ္း အသစ္နဲ႕ သြားရမယ္ ဆိုေပမဲ့လို႕ တကယ္တမ္းမွာေတာ့ ဘာမွ အသစ္အဆန္း ေတာ့လည္း မဟုတ္ပါဘူး။ အင္မတန္ အစိမ္းသက္သက္ၾကီး၊ စြန္႕စားျပီး လုပ္ရမဲ့ကိစၥ မဟုတ္ပါဘူး။ က်ေနာ္တို႕ ဆီက လူေတြ လုပ္ဖူးျပီးသား နည္းလမ္းသာ ျဖစ္ေၾကာင္းပါ။ ဒီနည္းလမ္းက က်ေနာ္တို႕ အခုရင္ဆိုင္ ၾကံဳေတြ႕ ေနရတဲ့ အက်ပ္အတည္းကို ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႕အခြင့္အလမ္း ေကာင္းေတြေပးႏိုင္မွာမို႕၊ က်ေနာ္ ဒီထက္ ေကာင္းတဲ့ နည္းလည္း မေတြ႕မိလို႕ စိန္ေခၚအမွဳ နည္းနည္း ေလာက္ေတာ့ ရွိတဲ့ ဒီနည္းကို ေျပာရ တာပါ။  ႏွစ္ရွည္လမ်ား ၾကာေညာင္းစြာ နက္နက္ရွိဳင္းရွိဳင္း နစ္ဝင္ ျဖစ္တည္ ေနတဲ့ က်ေနာ္တို႕ရဲ႕ စီးပြားေရး အက်ပ္ အတည္း ကို ဒီလို အေျခခံ ေျခလွမ္းေတြက စျပီး ျပဳျပင္ရမွာပါ။ က်ေနာ္တို႕ဟာ အေပၚယံ ေငြေၾကးစနစ္ ေလာက္ကိုပဲ ျပင္ေနလို႕ မျဖစ္ေသးပါဘူး။ ဒါဟာ ေငြေၾကးစနစ္ရဲ႕ အက်ပ္ အတည္း မဟုတ္ဘဲ အရင္းရွင္စနစ္ရဲ႕ အက်ပ္အတည္းသာ ျဖစ္တာမို႕ အဲဒီလို ထင္ေနရင္ က်ေနာ္တို႕ အားလံုး ဝမ္းနည္းစရာနဲ႕ ၾကံဳေတြ႕ရပါ လိမ့္မယ္။

လြတ္လပ္ေစ်းကြက္ ႏွင့္ စည္းမ်ဥ္းဥပေဒတို႕၏ အလြန္
( Beyond Free Markets and Regulation )

က်ေနာ့္ရဲ႕ နိရံုးခ်ဳပ္ စကားကို ဆိုပါရေစ..။ က်ေနာ္ဟာ ပေရာ္ဖက္ရွင္နယ္ ေဘာဂေဗဒသမား တေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္ စီးပြားေရး ပါေမာကၡ တေယာက္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္ဟာ က်ေနာ္တို႕ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း၊ ေဘာဂေဗဒ အလုပ္အကိုင္ရဲ႕ ထုတ္ကုန္ တခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ အလုပ္အကိုင္ဟာ ႏွစ္ေပါင္း ၅၀ အတြင္းမွာ အေႏွာင္အဖြဲ႕ကင္းေသာ လြတ္လပ္ေစ်းကြက္နဲ႕ ပုဂၢလိက စီးပြားေရးသည္သာ ၾကြယ္ဝ ခ်မ္းသာျခင္း ဆီသို႕ သြားရာလမ္း ဆိုတဲ့ အယူအဆ ၾကားမွာ ျဖတ္သန္း လာခဲ့ရပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္ ကာလ မွာ ဒီ အယူအဆဟာ စီးပြားေရးသမားတို႕ရဲ႕ မႏၱာန္ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းၾကီး ေတြရဲ႕ နံနက္ မိုးေသာက္ ဆုေတာင္း ဂါထာ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါဟာ အခုေတာ့ အက္သံ ျမည္လာခဲ့ပါျပီ။  

 အျခားတဖက္မွာေတာ့ “( လြတ္လပ္ ေစ်းကြက္နဲ႕ သြားလို႕ မရဘူး ) အစိုးရက ၾကားဝင္ ထိန္းညွိ ေပးရမယ္” ဆိုတဲ့ ၁၉၃၀ စုႏွစ္မ်ားက ျဗိတိသွ် ေဘာဂေဗဒပညာရွင္ကို ဂုဏ္ျပဳျပီး ေခၚၾကတဲ့ Keynesian economists ေတြရဲ႕  အယူအဆ ရွိပါတယ္။ ဒီ ဆရာၾကီးက ၁၉၃၀ စီးပြားပ်က္ကပ္ကို တုန္႕ျပန္တဲ့ အေနနဲ႕ အစိုးရက ေငြေၾကး၊ ဘ႑ာေရး၊ စီးပြားေရး နိုးထမွဳ အစီအစဥ္ေတြ ဘာေတြဘာေတြကို လုပ္ရမယ္ လို႕ အၾကံျပဳခဲ့ပါတယ္။ က်ေနာ့္ အလုပ္အကိုင္က ဒီ regulation လုပ္ရမယ္ဆိုတဲ့ လူ နဲ႕ regulation မလုပ္ရဘူး ဆိုတဲ့ လူ ( ယခု ေနာင္တ ရေနၾကတဲ့ အုပ္စု ) ေတြရဲ႕ အယူအဆ ေတြကို ေဆြးေႏြး ေဝဖန္ရတဲ့ အလုပ္ အကိုင္ပါ။

ဒါေတြနဲ႕ပတ္သက္လို႕ က်ေနာ္ထင္ခ်င္မိတာ ကေတာ့ ဒီႏွစ္အုပ္စုစလံုးဟာ အခုၾကံဳေတြ႕ေနရတဲ့ ေျမာက္မ်ား လွစြာေသာ အက်ပ္အတည္းေတြကို နားလည္ႏိုင္ဖို႕အတြက္ က်ေနာ္တို႕စီးပြားေရးစနစ္ရဲ႕ တည္ေဆာက္ပံု အေျခခံ အုတ္ျမစ္ကို ေမးခြန္း မထုတ္ခဲ့ၾကတဲ့ အမွားကို က်ဴးလြန္ခဲ့ၾကတယ္လို႕ ထင္ပါတယ္။ အခုထိ က်ေနာ္တို႕ ဒါကို အေရးတယူ မေျဖရွင္းၾကဘူးဆိုရင္ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံဟာ အခက္ခဲဆံုး ကာလေတြနဲ႕ ရင္ဆိုင္ရႏိုင္ပါတယ္။ က်န္ကမၻာကလည္း သူတို႕ ႏိုင္ငံေတြမွာ ဒီလို အက်ပ္ ဆိုက္လာၾကရင္ ေတာင္မင္းကို ေျမာက္မင္း မကယ္ ႏိုင္ ဆိုသလို ျဖစ္ဖို႕ အေၾကာင္း ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မို႕လို႕ ဒီျပႆနာေတြရဲ႕ မူလ အစ ဇစ္ျမစ္ကေန ေျပာင္းလဲပစ္ဖို႕ ဆိုတာ က်ေနာ္တို႕ အေပၚမွာ တည္ေနပါ ေၾကာင္း တင္ျပ လိုက္ရပါတယ္။ ခင္ဗ်ားတို႕ရဲ႕ စိတ္ဝင္တစား နားေထာင္ေပးမွဳ အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္..။ ( ျပီး )

                                       ……………………………………………….


ဒီ Post ဟာ “အေမရိကန္ပညာေရး အေၾကာင္း က်ေနာ္သိသမွ် ရဲ႕ အဆက္ .. အပိုင္း ( ၃ ) လည္းျဖစ္ပါတယ္”  ဆိုတာကေတာ့ ဒီလိုပါ။ ဒီ lecture ဟာ က်ေနာ္ အခု လက္ရွိစာသင္ရာသီမွာ ယူထားတဲ့ Human Geography ဆိုတဲ့ အတန္းတခုရဲ႕ schedule ထဲမွာ ပါတဲ့ ဗီဒီယိုေခြ တခု ျဖစ္ပါတယ္။

[ တကယ္ေတာ့က်ေနာ္ “အေမရိကမွာဘယ္သို႕၊ ဘယ္ညာ..” ဆိုျပီး သိပ္မေျပာခ်င္တာအမွန္ပါ။ လူတေယာက္ ဟာ မိမိ အေၾကာင္းတိုက္ဆိုင္လို႕ ေရာက္ရွိေနတဲ့ ႏိုင္ငံတခုေပၚမွီျပီး၊ မိမိ အတန္ငယ္ေလာက္ ေျပာတတ္တဲ့ ဘာသာစကားတခု ေပၚမွီျပီး မာန္တက္ေနရင္၊ ၾကြားဝါေနရင္ က်ေနာ္က အဲဒီလူကို “အကာေလာက္ကို အႏွစ္ လို႕ထင္သူ ခပ္ညံညံ့ပုဂၢိဳလ္မ်ားစာရင္း” ထဲ ထည့္ခ်င္တတ္သူပါ။ အခု က်ေနာ္ကိုယ္တိုင္ “အေမရိကမွာ ဘယ္သို႕ ဘယ္ညာ” လုပ္ေနရေတာ့ အဲဒီစာရင္းထဲ ကိုယ္လည္းပါသြားမွာ စိုးမိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္ ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ဒီလိုေျပာထားခ်င္ပါတယ္။ အခု က်ေနာ့္စာကိုဖတ္ေနတဲ့ ခင္ဗ်ားဟာ က်ေနာ္ေနတဲ့ ေတာျမိဳ႕ ( Portland ) ထက္ ပိုၾကီးတဲ့  “နယူးေယာက္”၊ “ေလာစ့္ အိန္ဂ်ယ္လိစ္”၊  “ဆန္ဖရန္ စစၥကို” ၊ ဒါမွ မဟုတ္ ကေနဒါက “ဗင္ကူးဗား”၊ “တိုရန္တို” တို႕လို ျမိဳ႕ၾကီးေတြမွာ ေနတယ္ဆိုပါေတာ့။ ဒီလိုဆိုရင္ က်ေနာ္က ခင္ဗ်ားကို က်ေနာ္တို႕ဆီက ကိစၥတခုခုကို ရွင္းျပ၊ ေျပာျပတာဟာ ၾကြားတာအလွ်ဥ္း မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့ပါဘူး။ It’s just an explanation about something. သာလွ်င္ ျဖစ္ပါမယ္။ အခုက်ေနာ္ ဒီ post ကို ေရးတဲ့အခါမွာလည္း ဒီက ေဒသႏၱရဗဟုသုတကို ေပးခ်င္တဲ့ဆႏၵသာရွိပါတယ္။ ဒီစာကို ဖတ္ေနၾကသူေတြကိုေတာ့ နယူးေယာက္၊ ေလာစ္အိန္ဂ်ယ္လိစ္ျမိဳ႕ေန ျမိဳ႕ၾကီးသားမ်ားလိုပဲ မွတ္ယူပါေၾကာင္း။ ဒီလိုေျပာလို႕ က်ေနာ္ ဘဝင္မျမင့္ တတ္ဘူး လို႕ မဆိုပါ။ ကိစၥတခုကို intellectually analyze လုပ္တတ္တယ္လို႕ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ထင္မိတဲ့ က်ေနာ့္ရဲ႕ အသိဥာဏ္အတြက္၊ လူနဲ႕တူတယ္လို႕ထင္မိတဲ့ က်ေနာ့္ရဲ႕ႏွလံုးသားအတြက္ေတာ့ က်ေနာ္က နည္းနည္း ေလာက္ ဘဝင္ခပ္ျမင့္ျမင့္ပါပဲ ခင္ဗ် း)) ]

ကဲ.. အဲဒီေတာ့ “အေမရိကန္ ပညာေရး အေၾကာင္း” ဒီစာကို ဖတ္ေနတဲ့သူေတြအတြက္ ဗဟုသုတ ျဖစ္ေစလို ျဖစ္ေစျငား အဲဒီ Human Geography ဆိုတဲ့ အတန္းကို ဥပမာေပးျပီး အေတြ႕အၾကံဳ နည္းနည္းေဝမွ် လိုက္ပါ ရေစ။ ဒီက ေက်ာင္းေတြ မွာ ျမန္မာျပည္မွာလိုပဲ ဘာေမဂ်ာ ဆိုျပီး ရွိေပမဲ့ မယူမေနရ minor ဘာသာေတြလည္း အေတာ္မ်ားပါတယ္။ ဥပမာ၊ က်ေနာ္တို႕ ေက်ာင္းမွာ Welding ဘာသာရပ္၊ Nursing ဘာသာရပ္ေတြ ရွိပါ တယ္။ ( ေအာင္မယ္၊ က်ေနာ္တို႕ ေက်ာင္းမွာ ရဟတ္ယဥ္နဲ႕ ေလယဥ္ေမာင္းသင္တန္းလည္း ေပးပါသဗ် း) ဘယ္ေမဂ်ာပဲယူ ထားထား ဒီေက်ာင္းကေန ဘြဲ႕လက္မွတ္တခု ( A.A = Associate Degree ( Arts ) စသည္ျဖင့္ ) လိုခ်င္ရင္ College level English 2 classes, Public Speech, College level Math, Biology/ Chemistry ( lab ), Social Science ( Psychology, History, Geography, etc. ) စသည္ျဖင့္ ယူကို ယူရမယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္က ပထဝီမယူရေသးလို႕ တာဝန္တခုေက်ေအာင္ ျပီး ျပီးေရာ ဆိုျပီး ဒီဘာသာကို စမ္းတဝါးဝါးနဲ႕ ယူခဲ့တာပါ။ ေဩာ္.. ဒီေနရာမွာ ျမန္မာျပည္နဲ႕ မတူတာတခု ေျပာရဦးမယ္။  ( စကၤာပူ၊ ထိုင္း တို႕မွာ ေက်ာင္းတက္ဖူးတဲ့ သူေတြမပါ၊ ျမန္မာျပည္ က ေက်ာင္းသားေတြကိုသာ ရည္ရြယ္ျပီး ေျပာတာပါ။ ) ဒီမွာ ပယမႏွစ္ အတြက္ ျပဌာန္းဘာသာရပ္ေတြက ဒီဘာသာေတြပဲရယ္ လို႕ ေျပာဖို႕ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ ဘာလို႕လဲ ဆိုေတာ့ ေက်ာင္းသားက ( သူ အဆင္ေျပသလို ) ယူခ်င္သလို၊ ယူခ်င္ သေလာက္သာ ယူေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ ဘာသာယူျပီးမွ ဒီဘာသာကို ယူလို႕ရတယ္ ( prerequisite ) ဆိုတာေတာ့ ရွိပါတယ္။ အက်ဥ္းခ်ဳပ္ ကေတာ့ အစပိုင္းမွာ ယူခ်င္ရာယူ၊ ဘြဲ႕ ရခါနီးမွ ဘာယူရမွာမယူရေသးလို႕ ယူလိုက္ဦး၊ အဲဒါေတြ အကုန္ျပည့္စံုတဲ့ေန႕ ဘြဲ႕ႏွင္းသဘင္ အတြက္ ေလွ်ာကလႊာတင္္ ဆိုတဲ့ စနစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္ကေတာ့ တစ္ semester ကို ၂ ဘာသာ၊ ၃ ဘာသာ ေလာက္စီ နည္းနည္း နည္းနည္းပဲ ယူလို႕ Graduation ျဖစ္ဖို႕ နည္းနည္း လိုပါေသးတယ္။

ထားလိုက္ပါေတာ့။ အခု Human Geography အေၾကာင္း ေျပာပါ့မယ္။ ဒီဘာသာက ေျမပံုမဆြဲရတဲ့ ပထဝီ မ်ိဳးပါ။ Geo-politics ဆိုတာရွိေတာ့ တကယ္ဆိုရင္ဒါကို Geo-economics လို႕ ေတာင္မွ ေခၚသင့္တယ္လို႕ ထင္မိပါတယ္။ geographic terms ေတြထက္ economic terms ေတြကို ပိုသံုးျပီး globalization ရဲ႕ သေဘာ သဘာဝ အေၾကာင္းကို သင္ပါတယ္။ အပါတ္တိုင္း ျပဌာန္းစာအုပ္ထဲက စာမ်က္ႏွာ ၃၀ ေလာက္ ဖတ္ရပါတယ္။ မဖတ္ရင္ Weekly Assignment ေရးဖို႕ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ Assignment က ဒီလိုပါ။ ျပဌာန္းစာအုပ္ ထဲက theme/ key word တခုခုကို ယူျပီး အဲဒါနဲ႕ စပ္ဟပ္ေသာ The New York Times နဲ႕ Washington Post သတင္းစာ ၂ ေစာင္ ( အျခား သတင္းစာမ်ားကို ကိုးကားလို႕ မရပါ၊ အဲဒီ အပါတ္ အတြင္းမွာ ထြက္တဲ့ သတင္း လည္း ျဖစ္ရပါ့မယ္ ) ထဲက news/ article တခုကို ဆက္စပ္ ျပရပါမယ္။ ဥပမာ၊ ျပဌာန္းစာအုပ္ ထဲမွာ တရုတ္ျပည္ တဟုန္တိုး တိုးတက္ လာရတဲ့ အေၾကာင္းရင္း ေရး ထားတာကို theme ယူရင္ Washington Post သတင္းတပုဒ္မွာ တရုတ္ ျမိဳ႕ေန လူဦးေရက ေက်းလက္ေန လူဦးေရ ထက္ မ်ားသြား ျပီ ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းပါ သတင္းနဲ႕ ဆက္စပ္၊ ျပီးေတာ့ ကိုယ့္ အျမင္နဲ႕ သံုးသပ္ခ်က္ ကို ေရးျပီး နိဂံုး ခ်ဳပ္ေပးရ တာ မ်ိဳးပါ။ က်ေနာ္ေတာ့ ဒါမ်ိဳးေတြ လုပ္ရတာ ဝါသနာပါပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေတာ္ေတာ္ အခ်ိန္ကုန္၊ ဦးေႏွာက္စားပါတယ္။ အဲဒီလို weekly assignment အျပင္ Quiz အပါတ္တိုင္းေျဖရပါေသးတယ္။ ျပီးေတာ့တပါတ္တခါ အထက္မွာက်ေနာ္ ဘာသာ ျပန္ခဲ့တဲ့ ဗီဒီယိုလို ဗီဒီယိုေခြ တခုခုကို ေက်ာင္းမွာ ၾကည့္ရ ပါတယ္။ အေပၚက ဗီဒီယို ေခြပါ အေၾကာင္းအရာ ကိုေတာ့ ျပီးခဲ့တဲ့ ေသာၾကာေန႕က ေမးတဲ့ mid-term စာေမးပြဲမွာ ထည့္ ေမးသြား ပါေၾကာင္း .. ] 

“ဒီမိုကေရစီေဖာ္ေဆာင္ေရး" တြင္ “တသီး ပုဂၢလိကဝါဒ” လိုအပ္မွဳ (The Necessity of Individualism in Democratization )

( ၾကိဳတင္ဝန္ခံခ်က္။ ။ က်ေနာ့္၏ facebook  မိတ္ေဆြတဦး ျဖစ္ေသာ အိမ့္ခ်မ္းေျမ႕ ( မေလး ) ေဝမွ်သည့္ Phoe Khwar Pwl  ၏ “ဂလိုဘယ္လိုင္ေဇးရွင္း၊ ဒီမိုကရက္တိုင္ေဇးရွင္းႏွင့္ အယ္လ္ေဇးရွင္းမ်ား” ပိုစ့္မွ ဤ note ေရးဖို႕အတြက္ inspiration ကိုရရွိခဲ့ျပီး ဆက္လက္ ဆင့္ပြားေတြးေတာထားျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း ဝန္ခံပါသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ထိုမူရင္းစာေရးသားသူႏွင့္ ေဝမွ်သူတုိ႕ ႏွစ္ဦးစလံုးအား ေက်းဇူး တင္ရွိ ေၾကာင္း ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။ )

     ဆိုခဲ့တဲ့ အတိုင္းပါပဲ။  အိမ့္ခ်မ္းေျမ႕ ( မေလး ) share လိုက္တဲ့ Phoe Khwar Pwl  ရဲ႕ “ဂလိုဘယ္လိုင္ ေဇးရွင္း၊ ဒီမိုကရက္တိုင္ေဇးရွင္းႏွင့္ အယ္လ္ေဇးရွင္းမ်ား” ဟာ ေလးနက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာ တခုကို ( ေလးနက္စြာ နားလည္သူ တေယာက္က ) “ေပါ့ေပါ့ပါးပါး”  ေျပာျပထားတဲ့ ပိုစ့္တခု လို႕ ခံစားမိပါတယ္။ အခု ေရွ႕ ဆက္မသြားခင္ အဲဒီ post ပါ အေၾကာင္းအရာကို နည္းနည္းေလာက္ ျပန္ ေျပာျပပါရေစ။ အဲဒီ post ရဲ႕ author (Phoe Khwar Pwl ) က အခုတေလာ အေၾကာင္းအရာသံုးခုကို ၾကားေနရပါသတဲ့။ ပထမတစ္ခု က  ရန္ကုန္မွာ ဓါတ္ပံုသင္တန္းသြားတက္တဲ့ သူ႕မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္ ရဲ႕ ေျပာစကားအရ ရန္ကုန္ ေထာက္ၾကံံ့ စစ္သခ်ိဳင္းမွာ  ျမန္မာ ေမာ္ဒယ္မေလးေတြ အ၀တ္အစားဗလာ၊ nude ပံုေတြ ရိုက္ၾကတာ၊ ။ ဒုတိယတစ္ခုက ေစာသက္ ရဲ႕  စီးရီးအယ္လ္ဘမ္ နဲ႕ စတိတ္ရိႈးတစ္ခုမွာ ၀ိုင္ေကေကအဖြဲ ့ ရဲ႕ ေဖ်ာ္ေျဖသီဆိုမႈ၊ တတိယတစ္ခုက  ဗယ္လင္တုိင္းေဒးအတြက္ စတိတ္ရိႈးတစ္ခုရဲ႕ “ခ်စ္သူ စံုတြဲမ်ားအတြက္ အိပ္ခန္း မဲေဖာက္ ေပးမယ္” ဆိုတဲ့ ေၾကျငာေတြပါတ့ဲ။ သူက အဲဒါေတြ အေပၚမွာ သူ႕ရဲ႕ အျမင္ကို ေဟာဒီလို ဆက္ေရးပါတယ္။ ( သူ႕ရဲ႕ အျမင္ကို ေဖာ္ျပတဲ့ စာသားေတြကိုေတာ့ က်ေနာ္ ၾကားထဲကေန paraphrase မလုပ္ရက္ေတာ့ ပါဘူး။ သူ႕အတိုင္းတိုင္း ထားမွ လွေနမဲ့ စာသားေတြ မို႕ပါပဲ။ )

     “ျမစ္ဆံုကိစၥႏွင့္ ယံုၾကည္ခ်က္အက်ဥ္းသား(ေခၚ) သီးသန္ ့အက်ဥ္းသား (ေခၚ ) လံုျခံဳေရးအက်ဥ္းသား (ေခၚ) ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ားျပန္လႊတ္ေပးမႈတို ့တြင္ ျပည္သူတို ့၏ဆႏၵ တစ္သားတည္းက်ခဲ့ပါသည္။ ဆန္ ့က်င္ဘက္သေဘာေဆာင္သူမ်ားလည္း မဆိုစေလာက္အနည္းငယ္ရွိပါလိမ့္ဦးမည္။ ေတာင္တက္ပြဲက်င္းပ သကဲ့သို႕ ျဖစ္ပါသည္။ လူၾကိတ္ၾကိတ္တိုးေနေသာ ေတာင္တက္ပြဲ၏ ေတာင္တက္လမ္းေပၚတြင္ ေတာင္ မတက္ခ်င္ဘူးဟု မတ္တပ္ရပ္ေနသည္ဆိုပါစို႕။ လူအုပ္ၾကီး၏ တြန္းတိုက္မႈျဖင့္ (ေတာင္သာသိပ္မျမင့္ခဲ့လွ်င္ ) ေတာင္ေပၚေရာက္သြားပါသည္။ ဒါက လက္တြဲညီညီခ်ီတက္မည္ဟူေသာ လူအုပ္ၾကီးၾကားတြင္ ေပကပ္ရပ္ ေနေသာသူအဖို ့ျဖစ္သည္။ မည္သို ့ပင္ရပ္ေနေစကာမူ ေတာင္ေပၚေတာ့ေရာက္သြားပါလိမ့္မည္။ သို ့ေသာ္ ဆင္းသည့္လူအုပ္ႏွင့္တက္သည့္လူအုပ္ ႏွစ္ခု ပမာဏတူေသာအခါ ရပ္ေနလွ်င္ ညွပ္ေသဖို ့ရွိပါသည္။ ဒီဘက္ကလည္း အုပ္လိုက္ၾကီးဆင္းခ်လာ ဒီဘက္ကလည္း အုပ္လိုက္ၾကီး တက္ၾကေသာအခါ လမ္းတြင္း တြန္းတိုက္မႈမ်ားျဖစ္ရံုမက ေတာင္ေအာက္ျပဳတ္က်ေသသည္မ်ားလည္းရွိပါသည္။ ထိုကဲ့သို႕ တြန္းတိုက္မႈမ်ိဳးသည္ ျမစ္ဆံုကိစၥႏွင့္ ေလးမည္ရအက်ဥ္းသားမ်ားကိစၥတြင္ မေတြ႕ရေသာ္လည္း လူ ့အခြင့္ အေရးသမားမ်ားႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈထိန္းသိမ္းသူမ်ားအၾကားတြင္ စတင္ေတြ  ့ရွိလာရျပီျဖစ္သည္။”

     “အထင္ကရပန္းျခံၾကီး တစ္ခုတြင္ ကိုယ္တံုးလံုးဓါတ္ပံုရိုက္ျခင္းမွာ ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္မညီေၾကာင္း အထူးေျပာ စရာမလိုေပ။ ထို ့အတူ ေကာင္းလားအကို ေကာင္းတယ္ ေကာင္းတယ္ သီဆိုပံုမ်ား ၊ ဘာျဖစ္မွာလဲ ဖာျဖစ္မွာ ေပါ့ ဟု လူပံုပရိတ္သတ္အလယ္တြင္ ၀မ္းသာအားရထေအာ္ပံုမ်ားသည္လည္းေကာင္း ၊ သမီးရည္းစား အေတာ္မ်ားမ်ားလာၾကည့္မည့္ စတိတ္ရိႈးပြဲတြင္ အခန္းမ်ားမဲေဖာက္ေပးမည္ ဟုေၾကျငာမႈ သည္လည္းေကာင္း တစ္လင္တစ္မယား ေျခတစ္လွမ္းကုေဋတစ္သန္း မိန္းမတို ့အိေျႏၵ ေရႊေပးလို ့မရ အစရွိေသာ ေ၀ါဟာရမ်ားႏွင့္ အိပ္ေမာက်ေနေသာ ႏိုင္ငံတစ္ခုအတြက္ ေရႏွင့္ပက္ႏိႈးျခင္းမက အက္ဆစ္ႏွင့္ ပက္ႏိႈးသကဲ့သို႕ ပင္ျဖစ္သြား ပါသည္။”

     “ႏွာေစးေပ်ာက္ခ်င္၍ ဘာမီတြန္ေသာက္လွ်င္ အိပ္ငိုက္မည္သာျဖစ္သည္။ ဆိုဒ္အဖက္ဟု ေခၚေခၚ အန္တူ၀ါ့အဖက္ဟု ေခၚေခၚ ထိုသက္ေရာက္မႈကိုေတာ့ခံရပါမည္။ ႏွာဆက္ေစးခ်င္၍ မရေတာ့ပါ။ သို ့ေသာ္ ဘာဥပေဒမွ ခိုင္ခိုင္မာမာမရွိေသးခ်ိန္တြင္ အလံုးအရင္းတြန္းထိုး၀င္ေရာက္လာေသာ လူ ့အခြင့္အေရးအမည္ခံ ယဥ္ေက်းမႈ ( မယဥ္ေက်းမႈ ဟုလည္းေခၚလိုက ေခၚႏုိင္ပါသည္ ) စီး၀င္လာျခင္းသည္ အႏ ၱရာယ္ရွိပါသည္။ အနည္းဆံုးေတာ့ လစ္ဘရယ္မ်ားႏွင့္ ကြန္စာေဗးတစ္မ်ား ထကိုက္ၾကရန္ရွိပါသည္။”

     “ေသခ်ာသည္ကေတာ့ မဂၢဇင္းမ်ားတြင္ ဒူးေခါင္းအထက္ အ၀တ္အစားႏွင့္ လည္ပင္းဟိုက္ေသာ အ၀တ္အစားပံုမ်ားမေဖာ္ျပရ။ ကိုယ္တံုးလံုးျဖင့္ မည္သည့္ေနရာတြင္မွ ဓါတ္ပံုမရိုက္ရ ၊ သမီးရည္းစား လက္မထပ္ဘဲ အတူမအိပ္ရ ၊ ႏိုင္ငံတစ္၀န္း ျပည့္တန္ဆာကင္းစင္ရမည္ ဟူေသာ ဥပေဒမ်ိဳး မည္သို ့ေသာ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံတြင္မွ ထုတ္၍ ရမည္မဟုတ္ပါ။ ေဘာင္တစ္ခု ကန္ ့သတ္ျပီး စနစ္တက် ခြင့္ျပဳရန္ လိုအပ္လာျပီ ဟုသာထင္ပါသည္။”

     “ခိုင္မာေသာ ဥေပဒမ်ား အခ်ိန္မွီမေပၚလာလွ်င္ အုပ္စုႏွစ္စုတြန္းတိုက္ရာမွ ဒဏ္ရာအနာတစ္ရ မ်ားရလာရန္ရွိပါသည္။ အသြားတစ္လမ္း အျပန္တစ္လမ္းျဖစ္ေအာင္ ခ်ဲ ့သင့္သည္ေနရာခ်ဲ ့ ကာသင့္သည့္ ေနရာကာဖို ့သာလိုပါသည္။ ဂလိုဘယ္လ္ပင္လယ္ၾကီးထဲ ေမ်ာဖို ့ ကၽြန္ေတာ္တို ့ေလွၾကီးထဲတြင္ ပဲ့ကိုင္မ်ားကၽြမ္းက်င္ဖို  ့လည္း လိုပါေသးသည္။  ေမြးကင္စ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံေတာ္မွ ေမြးကင္းစ ဒီမိုကေရစီျပည္သူတစ္ဦး၏ ထင္ရာျမင္ရာမ်ားသာျဖစ္ပါသည္။”

     အခု က်ေနာ္ ေျပာခ်င္တာ စေျပာပါမယ္။ က်ေနာ့္ အထင္ “ဒီမိုကေရစီ ႏိုင္ငံ” ဆိုတာ ( သမၼတ လင္ကြန္းရဲ႕ စကား ငွားသံုးရ ရင္ ) Government by the people, for the people, from the people ( ျပည္သူေတြက  ျပည္သူေတြအတြက္ ျပည္သူထဲက ေရြးခ်ယ္ တင္ေျမွာက္ထားတဲ့ အစိုးရ ) တရပ္နဲ႕ ငါတို႕အစိုးရဟာ ( မူဝါဒ ေတြ ဘာေတြ မွားေကာင္းလည္း မွားေနမယ္။ ဒါေပမဲ့ ) သန္႕ရွင္းစြာ၊ ရုိးသားစြာ၊ တရားနဲ႕ ေလ်ာ္ညီစြာ တက္လာခဲ့တဲ့ ေျပာလြယ္၊ ဆိုလြယ္တဲ့၊ ျပည္သူ႕အသံကို အေလးထားတဲ့ အစိုးရတရပ္ ျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႕ အစိုးရရဲ႕ ဦးေဆာင္မွဳကို နာခံရမယ္လို႕ ယံုၾကည္တဲ့ ျပည္သူအမ်ားစုရဲ႕ ႏိုင္ငံ သာ ျဖစ္ျပီး၊ ႏိုင္ငံတခုခ်င္းစီရဲ႕ အမ်ိဳးသားေရး လကၡဏာ၊ အမ်ိဳးသားေရး တန္ဖိုးထားမွဳစံ စတာေတြနဲ႕ သက္ဆိုင္ျခင္း သိပ္မရွိလွဘူးလို႕ ထင္မိပါတယ္။

     ဒါေၾကာင့္ “ေဟ့.. ငါတို႕ ျမန္မာယဥ္ေက်းမွဳက အရင္ကေတာ့ nudity ကို ရိုင္းတယ္လို႕ ယူဆတယ္။ ဒါေပမဲ့ အခုေတာ့ ငါတို႕ ဒီမိုကေရစီ ႏိုင္ငံေတာ္ဆီကို သြားေနၾကျပီဆိုေတာ့ အဲဒါကို ယဥ္တယ္လို႕ ေျပာင္းလဲ ယူဆၾကစို႕ရဲ႕” လို႕ မိမိရဲ႕ အမ်ိဳးသားေရး တန္ဖိုးထားမွဳစံကို လိုက္ေျပာင္းစရာ မလိုဘူးလို႕ ထင္ပါတယ္။ ဒီမိုကေရစီဟာ အေမရိကန္ပိုင္ ပစၥည္း မဟုတ္ပါဘူး။ က်ေနာ္တို႕ဟာ ဒီမိုကေရစီကို အေမရိကန္ေတြဆီက ငွားသံုးတာ၊ ဝယ္သံုးတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ေလေကာင္းေလသန္႕ လိုပဲ တကမၻာလံုးက ပိုင္တဲ့ ပစၥည္း ( universal phenomenon ) တခု ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီကို ေပါက္ေျမာက္ ေအာင္ျမင္စြာ က်င့္သံုးႏိုင္ဖို႕ရာ အတြက္ က်ေနာ္တို႕ တမင္ အေမရိကန္ဆန္ေနစရာမလိုဘူးလို႕ ထင္ပါတယ္။ ေနာက္တမ်ိဳး ေျပာၾကည့္ရရင္ ဒီမိုကေရစီက ခင္ဗ်ား တသက္လံုး တန္ဖိုးထားလာတဲ့စံကို ေျပာင္းလဲပစ္ဖို႕ ေတာင္းဆိုတယ္လို႕ က်ေနာ္ေတာ့ မထင္မိပါဘူး။ အဲလို ေတာင္းဆိုရင္လည္း အဲဒါဟာ ေကာင္းတဲ့စနစ္တခု ဘယ္လိုမွ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ အဲလိုသာ ဆိုရင္ အဲဒါဟာ အာဏာရွင္ စနစ္တခုပဲ ျဖစ္သြားမွာပါ။

     တကယ္ေတာ့ ဒီမိုကေရစီဟာ လူပုဂၢိဳလ္တဦးခ်င္းစီရဲ႕ မိမိတန္ဖိုးထားရာ ယဥ္ေက်းမွဳစံကို ( သူတပါး/ အမ်ားျပည္သူကို မထိခိုက္ ေစသေရြ႕ ) လြတ္လပ္စြာ၊ တရားဝင္စြာ ထိန္းသိမ္း က်င့္သံုးခြင့္ေပးတဲ့ စနစ္တခုသာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီဟာ ႏိုင္ငံေရးမ်က္ႏွာစာ ( political sector ) ဖက္မွာ လူမ်ားစု ( majority ) က လူနည္းစု ( minority ) ကို အႏိုင္က်င့္မွဳတရပ္ ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္ႏိုင္ေသာ္လည္း လူမွဳေရးမ်က္ႏွာစာ ( social sector ) မွာေတာ့ လူတဦးခ်င္း ( individual ) က လူမ်ားစု ( majority ) ရဲ႕ မ်က္ႏွာကို ေမာ့ၾကည့္ေနဖို႕ မလိုတဲ့ စနစ္ ျဖစ္တယ္ ( မျဖစ္ရင္လည္း ျဖစ္ေအာင္ လုပ္သင့္တယ္ ) လို႕ ထင္မိပါတယ္။ Political sector မွာ လူမ်ားစုက လူနည္းစုကို အႏိုင္က်င့္ခဲ့တဲ့ အတြက္ social sector မွာ remedy ( ျပန္လည္ကုစားမွဳ ) တခုေပး ရမယ္လို႕ သေဘာရပါတယ္။ ဒီလို remedy မ်ိဳးရွိမွ၊ ေပးမွသာလွ်င္လည္္းပဲ democratic society ဟာ တအံု႕ေႏြးေႏြး ခံစားခ်က္နဲ႕ မေပါက္ကြဲ မွာပါ။

     က်ေနာ္ ဒီေနရာမွာ ေျပာခ်င္တာက Democratization လုပ္ခ်င္ရင္ ႏိုင္ငံသားေတြ အၾကားမွာ Individualism အားေကာင္းလာေအာင္လည္း လုပ္ေပးဖို႕လည္း လိုအပ္လိမ့္မယ္ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါကို က်ေနာ္ ဘယ္ႏိုင္ငံေရးသိပၸံစာအုပ္မွ မဖတ္ဘဲ က်ေနာ့္ စိတ္ထဲမွာ ရွိတဲ့ အတိုင္း ေျပာတာပါ။ အခု ဒီစာကို ေရးမယ္ ဆိုေတာ့ ဆရာၾကီးေတြရဲ႕ အလႊမ္းမိုးခံရျပီး ကိုယ့္ရင္ထဲမွာ ရွိတာ မေျပာျဖစ္လိုက္မွာ စိုးလို႕ က်ေနာ္ သိခ်င္တာ ေတြရွိတာေတာင္ တမင္ google မလုပ္ဘဲ ကိုယ္ စြဲျမဲယံုၾကည္ သေလာက္ကိုပဲ ေျပာျပေနတာပါ။      

      ဒါကို ဘာျဖစ္လို႕ ေျပာရသလဲ ဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို႕ ( ျမန္မာ ) ေတြ ၇၅% ေလာက္ဟာ Democratization ကို Americanization နဲ႕ ေရာေထြးေနၾကတယ္လို႕ ထင္မိလို႕ပါ။ ကိုဖိုးခြား ေျပာသလိုပဲ က်ေနာ္တို႕ ႏိုင္ငံရဲ႕ ဒီမိုကေရစီက ေသြးႏုသားႏုပဲ ရွိေသးတာပါ။ ဒီအခ်ိန္မွာ Democratization = Americanization ဆိုျပီး မဆင္မျခင္  အေမရိကန္ဆန္ေနရင္ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ မေသးငယ္လွတဲ့ “ေရွးရိုးစြဲ အုပ္စု” က Democratization ကို Alien ( ႏိုင္ငံျခားျဖစ္ ) လို႕ ထင္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ညွီေစာ္နံတယ္လို႕ ထင္သြား ႏိုင္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ ကိုယ့္ကို အုပ္ခ်ဳပ္မဲ့ အစိုးရ၊ ကိုယ့္အတြက္ ဥပေဒ ျပဳေပးမဲ့ လႊတ္ေတာ္၊ ကိုယ့္ကို တရားစီရင္မဲ့ တရားသူၾကီးေတြကို ေရြးတဲ့ကိစၥမွာ ( တိုက္ရိုက္ / သြယ္ဝိုက္စြာ ) ကိုယ္တိုင္ပါဝင္တာ၊ ႏိုင္ငံ့အေရးမွာ ျပည္သူတေယာက္ အေနနဲ႕ ဝင္ေျပာခြင့္ ရွိလာတာဟာ ဘယ့္ႏွယ္လုပ္ျပီးေတာ့မွ မမွားႏိုင္ပါဘူး။ ဘယ့္ႏွယ္လုပ္ျပီးေတာ့မွ “ႏိုင္ငံျခားျဖစ္” မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ ဒါဟာ ကမၻာေပၚက ယဥ္ေက်းတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း ( civilized society ) တိုင္း ေတြးမိၾကမဲ့ ကိစၥသာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ကို က်ေနာ္တို႕ ေရြးခ်ယ္လိုက္တာဟာ အေမရိကန္ဆန္မွဳကို ယူသံုး  လိုက္တာလို႕ မခံစားမိဖို႕ လိုမယ္ထင္ပါတယ္။ ဒါမွသာ က်ေနာ္တို႕ nudity လို inappropriate practice မ်ိဳး ကို အလြယ္တကူ လက္မခံမိမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

     ဘယ္ အေမရိကန္ သမၼတ ကေတာ္ကမွ nudity ပံုေတြ ဓါတ္ပံုရိုက္ မခံဖူးၾကပါဘူး။ Miss Universe, Miss America ေတြလည္း ငယ္ငယ္က အဲလို ဓါတ္ပံုေတြမ်ား အရိုက္ခံဖူးေၾကာင္း ေနာက္မွသိလာရရင္ အလွမယ္ဘြဲ႕ သရဖူ ျပန္ ရုပ္သိမ္းခံရတယ္လို႕ ၾကားဖူးပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒါေတြက prostitution လိုပဲ က်ေနာ္တို႕ ၾကိဳက္သည္ ျဖစ္ေစ၊ မၾကိဳက္သည္ ျဖစ္ေစ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံမွာ ေနာင္ ရွိလာဦးမဲ့ ကိစၥေတြပါ။ ဒီေတာ့ ႏိုင္ငံေတာ္က တတ္ႏိုင္မွာက Child porn, Child nudity, child prostitution, Public sex and nudity ေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံထဲမွာ လံုးဝ မရွိရေအာင္ ျပင္းထန္တဲ့ ဥပေဒေတြ ထုတ္ထားသင့္တယ္ ထင္ပါတယ္။ အသက္ ၂၁- ႏွစ္ ျပည့္ျပီးလို႕မွ “ငါ prostitution ျဖင့္သာ အသက္ ေမြးျမဴေပအံ့” လို႕ ဆံုးျဖတ္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးကိုေတာ့ျဖင့္ က်ေနာ္တို႕ မကယ္ႏိုင္ေပဘူးေပါ့။  

     ဒါေတာင္ တကယ္လို႕ အဲဒီဘဝက ကြ်တ္လြတ္ခ်င္တယ္ ဆိုရင္ လာျပီးအကူအညီ ေတာင္းခံႏိုင္တဲ့၊ အစိုးရက subsidized လုပ္ေပးထားတဲ့ “အမ်ိဳးသမီး ေစာင့္ေရွာက္ေရး အသင္းအဖြဲ႕” ေတြ ျမိဳ႕တိုင္း၊ ရြာတိုင္း လက္တကမ္းးမွာ ရွိေနသင့္တယ္လို႕ ထင္မိပါတယ္။ ေနာက္တခုက US မွာလည္း TV ကေန မေျပာရတဲ့ ညစ္ညမ္းစကားလံုး ( ၇ ) လံုး ရွိပါတယ္။ အဲဒါမ်ိဳး က်ေနာ္တို႕ဆီမွာလည္း dirty/ erotic words and activities ေတြ အတိအလင္း ဥပေဒ ျပဌာန္းထားသင့္ပါတယ္။ ျပည္သူေတြ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္တဲ့ လႊတ္ေတာ္အမတ္ေတြက လႊတ္ေတာ္မွာ မဲမ်ားစုနဲ႕ ျပဌာန္းတဲ့ ဥပေဒ ဆိုရင္ democratically ျပဌာန္းတာပါပဲ။ ဒါဆိုရင္ ကိုဖိုးခြား စိုးရိမ္ေနတဲ့၊ က်ေနာ္လည္း ဒီမိုကေရစီ ညွီေစာ္နံလွခ်ည့္လို႕ အထင္ခံရမွာ စိုးရိမ္မိတဲ့ ကိစၥ ေျပလည္တန္ေကာင္းတယ္ ထင္ပါရဲ႕။

     အခု ေနာက္ဆံုး ေဆြးေႏြးခ်င္တာကေတာ့ ဒီလိုပါ။ က်ေနာ္ေနေနတဲ့ ဒီႏိုင္ငံက အပ်ိဳအရြယ္ မိန္းကေလး ေတြ ( မ်ားရာစု ) ကို ၾကည့္ရတာ သူတို႕ဟာ ဘယ္မင္းသမီး၊ ဘယ္ေမာ္ဒယ္လ္၊ ဘယ္အဆိုေတာ္ရဲ႕ ဖက္ရွင္ ေနာက္ကိုမွ တေကာက္ေကာက္ မလိုက္ၾကပါဘူး။ သူတို႕ဟာ independent individual တဦးခ်င္း အေနနဲ႕ ဘယ္သူ႕ရဲ႕ လႊမ္းမိုးမွဳကို မွ မခံဘဲ သီးသန္႕ ရွင္သန္ ရပ္တည္ ေနၾကတာပါ။ က်ေနာ္တို႕ႏိုင္ငံမွာေတာ့ peers-group’s attitude က အဲဒီ group members ေတြကို အားေကာင္းေမာင္းသန္ လာလႊမ္းမိုးတယ္ ထင္ပါတယ္။ ဥပမာ၊ ကိုယ့္ peers-group က valentine day မွာ virginity အပ်က္ခံတယ္ ဆိုရင္ ကိုယ္လည္း အဲဒီလို လုပ္မွ ေခတ္မီသြားေတာ့မွာ လိုလို ထင္တတ္ တာမ်ိဳးပါ။ ဒီေနရာမွာ က်ေနာ္တို႕ ( ျမန္မာ ) မိန္းကေလးေတြ အၾကား individualism ပိုမို အားေကာင္းလာမယ္ ဆိုရင္ သူမ်ားေတြ လုပ္ေနၾကေပမဲ့ ကိုယ္ မၾကိဳက္ရင္၊ မယံုရင္ မလုပ္ဘူး ဆိုတာမ်ိဳး ပိုမ်ားလာမွာ ျဖစ္တယ္လို႕ ထင္မိပါေၾကာင္း..း))

အေမရိကန္ ပညာေရး အေၾကာင္း က်ေနာ္ သိသမွ်

ၾကိဳတင္ ေျပာထားခ်င္တဲ့ စကား

     လူေတြက အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အေၾကာင္း ေျပာရင္ ၾကြားတယ္လို႕ ထင္တတ္ၾကေလ့ ရွိပါတယ္။ တခါ အခု က်ေနာ္ ေျပာမွာကလည္း သူသိငါသိ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အေၾကာင္း မဟုတ္ဘဲ “အေမရိကန္ပညာေရး အေၾကာင္း” ျဖစ္ေနေလေတာ့ ပညာတတ္ၾကီးလိုလို ဘာလိုလို လုပ္ေနသလိုရွိတာမို႕ က်ေနာ့္ပညာက ဘာမွမဟုတ္ေၾကာင္းကို အရင္ဦးဆံုး ေျပာထားခ်င္ပါတယ္။ ဒီမွာ ေက်ာင္းၾကီး ေက်ာင္းေကာင္းေတြ ကေန MBA ေတြ၊ Ph.D ေတြ ရၾကတဲ့ သူ ေတြ ရွိၾကပါတယ္။ သူတို႕ကိုေတာ့ အေနာက္တိုင္း ပညာတတ္ေတြလို႕ ေခၚႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီ ပညာ တကယ္ တတ္ၾကတဲ့ အုပ္စုထဲ က်ေနာ္ မပါပါဘူး။ ဒီလိုၾကိဳေျပာထားမွ က်ေနာ္ ၾကြားခ်င္စိတ္နဲ႕ ေျပာေနတာ မဟုတ္ေၾကာင္း ( အနည္းဆံုး ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ) ယံုၾကည္လို႕ ရပါလိမ့္မယ္။ က်ေနာ္ နာမည္ၾကီးတကၠသိုယ္ တခုခုမွာ မဟာဘြဲ႕ ( Master ) တက္ေနတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ပါရဂူဘြဲ႕ ( Doctorate ) လုပ္ေနတာလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ အနည္းဆံုး ေလာေလာဆယ္ ရိုးရိုးဘြဲ႕ ( Bachelor’s degree ) တခုအတြက္ ေက်ာင္းတက္ေနတာေတာင္ မဟုတ္ပါဘူး။ က်ေနာ္ဟာ ဟိုးအရင္ ၁၉၈၀ ဝန္းက်င္ေလာက္က က်ေနာ္တို႕ ႏိုင္ငံမွာ ရွိခဲ့ဖူးတဲ့ “ေဒသေကာလိပ္” နဲ႕ ခပ္ဆင္ဆင္တူတဲ့ ေကာလိပ္တခုမွာ တက္ေနသူ တေယာက္မွ်သာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလို ေက်ာင္းမ်ိဳးကို ဒီမွာ “Community College” လို႕ ေခၚၾကျပီး ျမိဳ႕တိုင္းမွာ ရွိပါတယ္။ အစိုးရက subsidize လုပ္ေပးထားပံုရျပီး အေမရိကမွာ ေစ်းအေပါ ဆံုး ေက်ာင္းေတြပါ။

     ဒီလို ေက်ာင္းမ်ိဳးေတြက AGTI ေလာက္နဲ႕ တူညီမဲ့ ႏွစ္ႏွစ္ဘြဲ႕ ( Associate degree ) ကိုေပးပါတယ္။ ဒီေက်ာင္းက ရတဲ့ရမွတ္ ( credit hours ) ကို ေနာက္တက္မဲ့ တကၠသိုလ္တခုခုကို သယ္သြားလို႕ရျပီး အဲဒီမွာ တတိယႏွစ္ေလက္က စ တက္ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေက်ာင္းသား ငယ္ငယ္ႏုႏုထြတ္ထြတ္၊ ပိုက္ဆံရွိသားသမီးေတြက ပထမႏွစ္ကတည္းက ဟားဗတ္လို၊ ေယလ္းလို တကၠသိုလ္ အေကာင္းစားေတြ၊ ဒါမွ မဟုတ္ local univerrsity ေတြကို သြားတက္ၾက ပါတယ္။ ဒီ Community College ေက်ာင္းေတြမွာေတာ့ ငယ္ငယ္တုန္းက ေက်ာင္းမျပီးဘဲ အလုပ္ခြင္ထဲ ေရာက္သြားခဲ့ျပီး အခုမွ သားသမီးေတြ ၾကီးကုန္ၾကျပီမို႕ ေက်ာင္းျပန္တက္၊ ဘြဲ႕ကေလးတခုေလာက္ လိုခ်င္တဲ့ အသက္ ၄၀- ၅၀ အရြယ္ ေယာက္်ား/ မိန္းမေတြ၊ ဒါမွမဟုတ္ အခုလုပ္ေနတဲ့ အလုပ္မွာ သက္ဆိုင္ရာအလုပ္ကို ကြ်မ္းက်င္ေၾကာင္း certificate တခု ျပခ်င္တဲ့ ၃၀- ၄၀ တြင္း အလုပ္သမား လူတန္းစားေတြ၊ မိဘက ဟားဗတ္ ပို႕ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ သိပ္က်ိက်ိတက္ မခ်မ္းသာလွတဲ့ ( ၁၂ ) တန္းေအာင္ျပီးစ အသက္ ၂၀ ဝန္းက်င္ လူငယ္ေတြသာ မွ်ျပီး တက္ၾကပါတယ္။ ဘဝသမားေတြ တက္တဲ့ ေကာလိပ္ေက်ာင္း လို႕ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ က်ေနာ္လည္း အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ပါျပီ။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႕ေက်ာင္းမွာ က်ေနာ့္ အသက္အရြယ္ေလာက္ ရွိတဲ့ ေယာက္်ား မိန္းမေတြ အမ်ားၾကီးမို႕ ကိုယ့္ကိုယ္ ကိုယ္ အထူးအဆန္းလို မခံစားရပါဘူး။ ဒီလို ေက်ာင္းမ်ိဳးမွာ အနိမ့္ဆံုး အဆင့္ျမင့္ပညာကို တက္ေန တဲ့သူက ဘာမွ ၾကြားေလာက္စရာ မရွိပါဘူး။

     ေနာက္တခ်က္က က်ေနာ္ဟာ ျမန္မာျပည္က အေမရိကကို passport နဲ႕ လာႏိုင္တဲ့ လူတန္းစား ထဲက မဟုတ္ပါဘူး။ ဆိုလိုတာက က်ေနာ္ဟာ ျမန္မာျပည္မွာတုန္းကလည္း ခ်မ္းသာတဲ့ မိသားစုထဲက မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီ အေမရိကမွာလည္း တလတလ ဘာမွ ေငြပိုေငြလွ်ံ မထြက္သူ၊ make money မလုပ္ႏုိင္သူ ရရစားစား တေယာက္မွ်သာ ျဖစ္ပါတယ္။ Make money မလုပ္ႏိုင္ရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းကေတာ့ ဒီလိုပါ။ ဒီေနရာမွာ ဇာတ္ရည္လည္ဖို႕အတြက္ က်ေနာ့္အေၾကာင္းကို နည္းနည္း ေျပာဖို႕လိုအပ္တယ္လို႕ ထင္တဲ့ အတြက္ က်ေနာ့္ အေၾကာင္း နည္းနည္းေလာက္ ေျပာျပပါရေစ။ ( က်ေနာ္နဲ႕ ရင္းႏွီးတဲ့သူေတြကေတာ့ ဒီအေၾကာင္းေတြကို သိၾကပါတယ္။ ) ေတာသူေတာင္ သား ဆင္းရဲသားတေယာက္ပဲ ျဖစ္တဲ့ က်ေနာ္ဟာ အသက္ ၁၈ ႏွစ္၊ ၁၉၈၂ - ခုႏွစ္မွာ ( ၁၀ တန္း မေအာင္လို႕ ) တပ္ထဲ ဝင္သြားခဲ့ တာ ႏွစ္ႏွစ္အၾကာ က်ေနာ့္ အသက္ ၂၀၊ ၁၉၈၄ - ခုႏွစ္မွာ မိုင္းထိပါေတာ့တယ္။ က်ေနာ္ထိခဲ့တဲ့ မိုင္းက ေတာ္ေတာ္ၾကီးပံုရျပီး  က်ေနာ္ရခဲ့တဲ့ ဒါဏ္ရာကလည္း ေတာ္ေတာ္ ဆိုးပါတယ္။ က်ေနာ့္ ညာဖက္လက္ ( လက္ေကာက္ဝတ္ အထက္ ) နဲ႕ ညာဖက္ ေျခေထာက္ ( ဒူးအထက္ ) ေတြကို ျဖတ္ေတာက္ လိုက္ရပါတယ္။ ၂ ႏွစ္ေလာက္ အကူ စစ္သားတေယာက္ရဲ႕ အကူအညီနဲ႕ တြန္းလွည္းနဲ႕ သြားလာ လွဳပ္ရွားေနခဲ့ရျပီး တရက္မွာေတာ့ ခ်ိဳင္းေထာက္ တေခ်ာင္းတည္းနဲ႕ သြားနည္း စမ္းၾကည့္တာ ေအာင္ျမင္သြားပါတယ္။ က်ေနာ္ အရင္တုန္းက အေလးအေပါ့ သြားတာကအစ သူတပါးကို မွီခို ( dependent ျဖစ္ ) ေနရတာကေန အခု သြားလာလွဳပ္ရွားမွဳကို မိမိဖာသာ ျပဳႏိုင္ေတာ့မယ္ ( independent ျဖစ္ျပီ ) လို႕ သိလိုက္ရတဲ့ အဲဒီေန႕က က်ေနာ္ ဘဝသစ္တခုကို ရလိုက္သလို အေတာ္ေပ်ာ္ခဲ့တာကို အခုထိ မွတ္မိေနပါေသးတယ္။

     ဒီလိုနဲ႕ “ငါ အခုလို က်ိဳးေနပံုနဲ႕ ၁၀ တန္းေလာက္ေတာ့ ေအာင္ထားမွ ျဖစ္မယ္” ဆိုျပီး က်ေနာ္ အျပင္ကေန ၁၀ တန္း ျပန္ေျဖဖို႕ ၾကိဳးစားပါတယ္။ ပထမဦးဆံုး ဘယ္ဖက္လက္နဲ႕ စာေရးက်င့္ပါတယ္။ အဲဒီႏွစ္ ( ၁၉၈၇ ) က ဆယ္တန္းသင္ရိုးသစ္ စေျပာင္းတဲ့ ႏွစ္ပါ။ သိပၸံ ဘာသာတြဲ၊ ဝိဇၨာ ( သခၤ်ာ ) ဘာသာတြဲ၊ ဝိဇၨာ ( ရိုးရိုး ) ဘာသာတြဲ လို႕ ၃ မ်ိဳး ရွိရာမွာ ကိုယ့္ ဘဝေပး အေျခအေနအရ က်ဴရွင္မယူရင္ လည္း ျဖစ္မယ္ ထင္တဲ့ ဝိဇၨာ ( ရိုးရိုး ) ကိုပဲ ယူလိုက္ပါတယ္။ သူက ပင္ရင္းအဂၤလိပ္စာ ( “Wuthering Heights” by Emily Bronte ) နဲ႕ စိတ္ၾကိဳက္ အဂၤလိပ္စာ ( “Great Expectation” by Charles Dickens )၊ ပင္ရင္း ျမန္မာစာ ( ေရသည္ ျပဇာတ္ပါဝင္ ) နဲ႕ စိတ္ၾကိဳက္ျမန္မာစာ ( ေမာင္ရင္ေမာင္ မမယ္မ ဝတၳဳ၊ ဥမၼာဒႏၱီပ်ိဳ႕ )၊ ပထဝီနဲ႕ သမိုင္း၊ စုစုေပါင္း ဒီ ၆ ဘာသာပါပဲ။ အဲဒီတုန္းက က်ေနာ္ ညဖက္ ေရွ႕ေရးေတြးမိျပီး အိပ္မရတိုင္း text book ေတြကို အလြတ္နီးပါးေလာက္ရေအာင္ က်က္လိုက္တာ  ညတာဝန္မွဴးက်တဲ့ က်ေနာ္တို႕တပ္က တပ္ေထာက္ ဗိုလ္ၾကီးခမ်ာ “မင္း ဒီႏွစ္ ေအာင္မွာပါကြာ။ ဒီေလာက္ အိပ္ေရးပ်က္ မခံပါနဲ႕” လို႕ လာတားရွာပါတယ္။ က်ေနာ္ ေက်ာင္းစာအုပ္ေတြ ဘာေတြ ဝယ္ခ်င္လို႕ ျမိဳ႕ ထဲသြားခ်င္ရင္လည္း တပ္ကကားေတြနဲ႕ လိုက္ပို႕ ေပးပါတယ္။ အက်ဥ္းခ်ဳပ္လိုက္ရင္ က်ေနာ္ အဲဒီႏွစ္က ( ၁၀ ) တန္းေအာင္ လိုက္ပါတယ္။ အဲဒီႏွစ္ တႏိုင္ငံလံုး ေအာင္ခ်က္ ရာခိုင္ႏွဳန္းက ၉ % ေက်ာ္ေလာက္ ရွိတယ္ဆိုတာကို မွတ္မိေနပါတယ္။  

     ေနာက္ႏွစ္ ( ၁၉၈၈ တပ္က အာဏာ မသိမ္းခင္) မွာ က်ေနာ့္ကို မႏၱေလး မီးရထားမွာ “ညေစာင့္” အလုပ္တခု ေပးျပီး တပ္က ထြက္ေစ ပါတယ္။ အဲဒီ မႏၱေလးမွာ အေဝးသင္ တက္ရင္း ၁၉၉၅ မွာ စိတ္ပညာနဲ႕ ဘြဲ႕ ရခဲ့ပါတယ္။ က်ေနာ္က မိမိဆီမွာ စြဲကပ္ေနတဲ့ inferiority, depression, frustration ေတြကို ကိုယ့္ဖာသာ ဘယ္လို ကုစားလို႕ ရမလဲလို႕ စိတ္ပညာကို ယူခဲ့တာပါ။ ဆိုေတာ့ စာေမးပြဲ ေအာင္ ရံုေလာက္ မဟုတ္ဘဲ စိတ္ပညာကို overall ေလာက္ တကယ္သိခ်င္တာမို႕ textbook ေတြကို တခါျပန္၊ ႏွစ္ခါျပန္ ဖတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်ေနာ္ စိတ္ပညာနဲ႕ ပတ္သက္လို႕သိတာ day ေက်ာင္းသားေတြ သိတာထက္ မနိမ့္ဘူးလို႕ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ယံုၾကည္မွဳ တခု ရွိပါတယ္။

     မႏၱေလးမွာ ေနခဲ့ရတဲ့ ၆-၇ ႏွစ္မွာ ဘြဲ႕ရတာထက္ ပို ျမတ္ခဲ့တာက ေတာ့ ဒီ ၆-၇ ႏွစ္ စလံုး တေန႕ စာအုပ္ တအုပ္က်ေလာက္စီ ဖတ္ျဖစ္ခဲ့တာပါပဲ။ က်ေနာ္ ဆရာေဇာ္ဂ်ီ၊ ဆရာမင္းသုဝဏ္၊ သိပၸံေမာင္ဝ၊ ဆရာျမသန္းတင့္ စီးရိစ္း ( စစ္ႏွင့္ ျငိမ္းခ်မ္းေရး၊ ေလရူးသုန္သုန္၊ ခန္းေဆာင္နီ အိပ္မက္၊ ေရႊျပည္ေတာ္ ေမွ်ာ္တိုင္းေဝး၊ သုခဘံု၊ ဓါးေတာင္.. စသည္ျဖင့္ )၊ ဂ်ာနယ္ေက်ာ္မမေလး၊ ပါရဂူ၊ လူထု ဦးလွ၊ လူထု ေဒၚအမာ၊ ေမာင္သာရ၊ မိုးမိုး ( အင္လ်ား)၊ ႏုနရည္ ( အင္းဝ ) ဂ်ဴး၊ စသူတို႕ကို ဒီလ ဘယ္ဆရာ့လ ဆိုျပီး အဲဒီမႏၱေလးမွာေနတုန္းက ညေစာင့္လုပ္ရင္း ဖတ္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ မွတ္မိေသးတာက က်ေနာ္ ဆရာပါရဂူရဲ႕ “စိတၱရ ေလခါ” ကို ဖတ္ျပီး free thinker တေယာက္ ျဖစ္သြားတာပါပဲ။ ဂ်ာနယ္ေက်ာ္မမေလးရဲ႕ “သူ႕လိုလူ” ကို ဖတ္ျပီး “ငါ ျဖစ္ခ်င္တာ သတင္းစာသမား ( journalist ) တေယာက္ပဲ” လို႕ သိလာပါတယ္။

     ရယ္စရာတခု ေျပာရရင္ က်ေနာ့္ B.A ( Psychology ) ဘြဲ႕က အရင္တုန္းကေတာ့ ညေစာင့္ အလုပ္တခုေလာက္ ရရွိေရး အတြက္ေတာ့ အသံုးဝင္ေလ့ရွိပါတယ္။ က်ေနာ္က sensitive ျဖစ္ေလ့ရွိသူမို႕ တေန႕ အခန္႕မသင့္လို႕ မႏၱေလးမီးရထား ( တြဲျပင္ရံုညေစာင့္ပါ၊ လက္ မွတ္ေရာင္း မဟုတ္ပါဘူး း)) က ထြက္လိုက္ျပီး မႏၱေလးစည္ပင္ကို ေက်ာင္းက အေထာက္အထားေတြဘာေတြနဲ႕ “အလုပ္တေနရာ ( မည္သည့္ အလုပ္မဆို) ခန္႕ထားေပးပါရန္” ဆိုျပီး ေလွ်ာက္လိုက္တာ ေစ်းခ်ိဳမွာ ညေစာင့္ ( ေန႕ခင္းပိုင္းမွာ စည္းကမ္း ထိမ္းသိမ္းေရး ) ခန္႕ေပးပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႕ ၁၉၉၆ ေလာက္ထိ မႏၱေလးမွာ ေနခဲ့ျပီး ( skip လုပ္လိုက္မည္ ) ၂၀၀၄ မွာ ထိုင္းႏိုင္ငံကို ထြက္လာခဲ့ပါတယ္။

     ထြက္လာျဖစ္ပံုက ျမန္မာျပည္မွာ က်ေနာ္ရတဲ့ မစြမ္းမသန္ လစဥ္ပင္စင္က ၄၀၀ က်ပ္ပါ။ ဒီေငြပမာဏဟာ အဲဒီတုန္းက လဘက္ရည္ ၂ ခြက္ဖိုးေလာက္ပဲ ရွိတာပါ။ က်ေနာ္ ၂၀၀၄ ေလာက္တုန္းက အလုပ္လက္မဲ့ ျဖစ္ေနလို႕ ရန္ကုန္မွာ ရုပ္ရွင္ဇာတ္ညႊန္းေရး ဆရာ၊ ေဗဒင္ ဆရာ ျဖစ္လာမလားလို႕ ၾကိဳးစားၾကည့္လိုက္ပါေသးတယ္။  နည္းနည္းေလာက္ အားထည့္လိုက္ရင္ ေအာင္ျမင္ႏိုင္မယ္မွန္း သိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ က်ေနာ္ မေပ်ာ္ပိုက္ပါဘူး။ ( ရုပ္ရွင္ေလာကမွာ တေန႕တေန႕ ကိုယ့္တူမအရြယ္ မင္းသမီးရူးေလးေတြ/ မင္းသမီး အစစ္ေတြ ျဖစ္ခ်င္တိုင္း ျဖစ္ေနၾကတာကို ဘာမွ မျဖစ္သလို ထိုင္ၾကည့္ေနရျပီး၊ ေဗဒင္ေလာကကေတာ့ ေသးတဲ့အမွဳကို ၾကီးေအာင္လုပ္တဲ့ လိမ္ညာမွဳ လို႕ ခံစားရပါတယ္။ ) ဒါနဲ႕ဦးပိုင္က ပိုင္တဲ့ ပါရမီကားကြင္းတို႕၊ စစ္မွဳထမ္းေဟာင္း ဌာနခ်ဳပ္တို႕မွာ အလုပ္ရႏိုင္မလား သြားစံုစမ္း ၾကည့္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူတို႕ေျပာတာက “အလုပ္ေတြေတာ့ မရွိဘူး မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ဥပဓိရုပ္လိုတဲ့ အလုပ္မ်ိဳးေတြ၊ မင္းလို disable တေယာက္နဲ႕ မကိုက္ဘူးကြ” ဆိုတာမ်ိဳးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ( ျမန္မာျပည္မွာ လူတေယာက္ရဲ႕ “personality” ကို “ဥပဓိရုပ္” လို႕ ဘယ္သူက စ ဘာသာျပန္တယ္မသိဘူး။ စိတ္ပညာသင္ဖူးတဲ့ က်ေနာ့္အဖို႕ အဲဒါၾကီးက ေတာ္ေတာ္ နားဂြက်လွတယ္။ ဒါေပမဲ့ ျမန္မာ အျငိမ္းစား ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေတြကအစ “personality” ဆိုတာ “ဥပဓိရုပ္” လို႕ ထင္ေနၾကတုန္းပဲ။ )

     အဲဒီေတာ့ က်ေနာ္ နည္းနည္းေလာက္ စိတ္မေကာင္းျဖစ္ရျပီး၊ က်ေနာ့္မွာ နဂိုကတည္း ရွိတဲ့ journalism ကို စနစ္တက် သင္ခ်င္ တဲ့ ေရာဂါပိုးကလည္း ထလာေတာ့ “ ဒါဆိုလည္း ထိုင္းသြားျပီး refugee ( “ဒုကၡသည္” လို႕ ဘာသာမျပန္ခ်င္ပါ။ “ခိုနားရာလိုအပ္သူ” ေလာက္ ပဲ ေခၚသင့္တယ္ ထင္လို႕ပါ ) လုပ္မယ္ကြာ။ ကံေကာင္းရင္ မသန္စြမ္းသူေတြကို ဥပဓိရုပ္ ( ကိုယ္ရည္ကိုယ္ေသြး ) ပ်က္ယြင္းေနသူရယ္လို႕ မထင္တဲ့၊ discriminate မလုပ္တဲ့၊ freedom of press and expression ရွိတဲ့ society တခုကို ေရာက္သြားလိမ့္မယ္” လို႕ ထြက္လာခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႕ ျမန္မာျပည္  ျပန္သြားရင္ အဖမ္းခံရေလာက္ တဲ့ ႏိုင္ငံေရးလွဳပ္ရွားမွဳ တခုခု ျပဳလုပ္ခဲ့ေၾကာင္း နည္းနည္းပါးပါး အလုပ္ ျဖစ္ရံုေလာက္ လိမ္ျပီး၊ ေနာက္ ၄ ႏွစ္အၾကာ ၂၀၀၈ မွာေတာ့ ေလယာဥ္ အေၾကြးစီးျပီး အေမရိကကို ေရာက္လာခဲ့ပါေတာ့တယ္။ ဒီေရာက္ျပီးမွ ေလယဥ္ခ တလ ၃၅ ေဒၚလာစီ ျပန္ဆပ္တာ အခု ၃ ႏွစ္ေလာက္ေနေတာ့မွ အေၾကြး ေက်သြားပါေတာ့တယ္ း))

                                  ………………………………………………………………..

ဒီက တကၠသိုလ္ေတြ၊ ေကာလိပ္ေတြ စတက္ျဖစ္ပံု

     က်ေနာ္ စေရာက္တာ ကင္တာ့ကီ ( Kentucky ) ျပည္နယ္ထဲက Bowling Green ဆိုတဲ့ ျမိဳ႕ကေလး တျမိဳ႕ဆီကိုပါ။ က်ေနာ္ ၂၀၀၈ စက္တင္ဘာလ ( ၉ ) မွာ ေရာက္ပါတယ္။ ေရာက္ျပီး ၂-၃ ရက္ေလာက္အၾကာမွာ အဲဒီ ျမိဳ႕မွာ ရွိတဲ့ Western Kentucky University ကိုသြားျပီး “က်ေနာ္ ခင္ဗ်ားတို႕ ေက်ာင္းမွာတက္ခ်င္တယ္။ အဲဒါ က်ေနာ္ ဘာလုပ္ဖို႕လိုမလဲ” လို႕ သြားေမးပါတယ္။ ျမန္မာျပည္က ဘြဲ႕လက္မွတ္လည္း ယူသြားပါတယ္။ ဒီမွာ ၾကားျဖတ္ ေျပာရရင္ ဒီကို ေရာက္ေနတာ ၁၀-၁၅ ႏွစ္ေလာက္ ၾကာေနျပီ ျဖစ္တဲ့သူေတြက သူတို႕ပဲ ဒီက အေၾကာင္း၊ အေျခအေနေတြကို အသိဆံုး လို႕ ( သဘာဝက်စြာ ) ထင္တတ္ၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီက တကၠသိုလ္ေတြကို တက္ခ်င္ရင္ အရင္ဆံုး GED ေျဖဖို႕ မစဥ္းစားဘဲ၊ ျပီးေတာ့ အဂၤလိပ္လို Notarized လုပ္မထားတဲ့ ျမန္မာဘာသာနဲ႕ ဘြဲ႕လက္မွတ္ကို အားကိုးတၾကီး လုပ္ေနတဲ့ က်ေနာ့္ကို အဲဒီျမိဳ႕က ျမန္မာ Refugee Office case manager က ( မတန္မရာကိစၥၾကီး တခုကို လုပ္ေနသလို ) အျမင္ကတ္၊ ေလွာင္ေျပာင္၊ ရယ္သြမ္းေသြးပါတယ္။ “မဟုတ္ဘူးအကို၊ ျမန္မာျပည္က ဘြဲ႕လက္မွတ္ကို လိုလိုမယ္မယ္ အေနနဲ႕သာ ယူသြားမွာပါ။ က်ေနာ္က GED, SAT ေတြ ေအာင္ဖို႕ တကယ္ကို လိုအပ္သလား၊ အျခားနည္း ရွိသလား၊ ေသခ်ာသိခ်င္တာက အဓိကပါ” လို႕ ေျပာတာလည္း သူက အျခားလူေတြေရွ႕မွာ က်ေနာ့္ကို လူထူးလူဆန္းလို ေျပာ ေနတုန္းပါပဲ။

     ဒီလိုနဲ႕ Western Kentucky University ( WKU ) Admission Office က “အရင္ ဘြဲ႕တခု ရွိရင္ အခု ယူမဲ့ ဘြဲ႕က ဒုတိယေျမာက္ ဘြဲ႕တခုကိုယူမွာျဖစ္လို႕ ၁၂ တန္း ( အထက္တန္း ) ေအာင္ျပီး အသစ္စက္စက္ ပထမ ႏွစ္တက္လာတဲ့ ေက်ာင္းသားေတြ ( မိဘဝင္ေငြ တလ ၃၀၀၀ ေအာက္ ?) သာ ရခြင့္ရွိတဲ့ တႏွစ္လံုးအတြက္ ဖက္ဒရယ္ အစိုးရက ေပးတဲ့ ျပန္မဆပ္ရတဲ့ ေထာက္ပံ့ေငြ ( Pell Gant ) $ 5500 ကိုေတာ့ ရခြင့္မရွိ၊ အစိုးရ ဆီက ျပန္ဆင္ရမဲ့ ေခ်းေငြ တႏွစ္ $ 9500 ( ပထမ ႏွစ္ )၊ $ 10500 ( ဒုတိယႏွစ္ ) စသည္ျဖင့္.. ေတြကိုေတာ့ ေလွ်ာက္ခြင့္ရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီတိုင္းျပည္ရဲ႕ permanent resident ျဖစ္ရမယ္။ ျမန္မာျပည္က ဘြဲ႕ကို Notarized လုပ္ တင္ျပႏိုင္ရင္ ( ဘြဲ႕ရ တေယာက္ ျဖစ္တဲ့ အတြက္ ) GED/ SAT ေတြ မလို၊ ငါတို႕ေက်ာင္းက စာေတြ ကို လိုက္ႏိုင္မယ္၊ မလိုက္ႏိုင္ဘူး သိခ်င္လို႕ ေမးမဲ့ Michigan Test ေျဖရင္ လံုေလာက္ျပီ” လို႕ ေျပာလႊတ္ လိုက္ပါ တယ္။ အဲဒါနဲ႕ က်ေနာ္ Michigan Test သြား ေျဖပါတယ္။ ( ဘာျဖစ္လို႕လဲ မသိ ) သခ်ၤာ ေျဖဖို႕ မလိုအပ္ခဲ့ ပါဘူး။

     အဲဒီ Test က ျမန္မာျပည္မွာ အရည္အခ်င္းရွိတဲ့ ၁၀ တန္းအဆင့္ေလာက္ အဂၤလိပ္စာ တတ္ရင္ အိုေကပါတယ္။ အမွတ္ (၁၀၀ ) ဖိုး နဲ႕ Essay တပုဒ္ ေမးပါတယ္။ က်ေနာ္ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ ၉၀ မွတ္ ေက်ာ္ ေလာက္စီ ရတာမို႕ တကၠသိုလ္ ဝင္ခြင့္ ေလွ်ာက္ထားခြင့္ ရလိုက္ပါတယ္။ ( ၉၀ မွတ္ရတယ္ ဆိုလို႕ သိပ္ အထင္ မၾကီးေစလိုပါ။ ဒီမွာက ၇၅ မွတ္ ( ၇၀-၈၀ မွတ္ ) ဆိုရင္ grade ( C ) မို႕ - ခပ္ညံ့ညံပါ။ ( ၈၀--၉၀ ) က grade (B) - အသင့္အတင့္ေတာ္၊ ( ၉၀-၁၀၀ ) ကမွ grade A- ေတာ္တယ္ - ဆိုျပီး အဆင့္ သတ္မွတ္တာမို႕ အမွတ္ ၉၀ ေက်ာ္ ရမွ ျဖစ္ပါမယ္။ အဲဒီ ေက်ာင္း စရိတ္ကို ေပးႏိုင္ဖို႕အတြက္ Federal Government, Department of Education က စီမံခန္႕ခြဲတဲ့ FAFSA application ( for loan ) လည္း တျပိဳင္တည္း တင္ထားလိုက္ပါတယ္။

     အဲဒီ Michigan Test ရမွတ္ရယ္၊ က်ေနာ့္ B.A ဘြဲ႕ ( made in Burma ) ကို ကိုယ့္ဖာသာကိုယ္ word by word အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္ျပီး က်ေနာ္တို႕ refugee ရံုးက လူၾကီးတေယာက္ကို လက္မွတ္ ထိုးခိုင္းထား တဲ့ Home-made notarized Bachelor’s degree ရယ္ကို တြဲျပီး ေက်ာင္းဝင္ခြင့္ တင္လိုက္တာ  ေအာင္မယ္.. ျမန္မာျပည္က ဘြဲ႕ ဆိုျပီး အထင္မေသးၾက ေစလိုပါ။ ေနာက္ ၃ လေလာက္ ေနေတာ့ က်ေနာ့္ကို Western Kentucky University က News/ Editorial Journalism ( major ) နဲ႕ Spring/2009 semester အတြက္ ဝင္ခြင့္ျပဳလိုက္ပါသဗ်။ ကဲ.. အခုေတာ့ က်ေနာ္က ၂၀၀၉ ဇန္နာဝါရီလမွာ ေက်ာင္း တကယ္ၾကီး သြားသြား တက္ေနတာမို႕ ဒီမွာ ၁၅ ႏွစ္ေလာက္ ေနျပီးတဲ့ ဟို case manger ၾကီးလည္း က်ေနာ့္ကို စကား မေျပာေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ သူ အရင္တုန္းကလိုေတာ့ မေလွာင္ေတာ့ပါဘူး း))

  ေက်ာင္းစ ဖြင့္တဲ့ေန႕မွာ ကိုယ့္ေက်ာင္းသားနံပါတ္နဲ႕ Student ID တခု ရျပီးသြားျပီ ဆိုရင္ လိုအပ္တဲ့ စာအုပ္စာတမ္းေတြကို ေက်ာင္းက Book Store မွာ အေၾကြးဝယ္ခြင့္ ရွိသြားပါတယ္။ ကြန္ျပဴတာသံုးခ်င္ရင္၊ print လုပ္ခ်င္ရင္လည္း အဲဒီကဒ္ကို swipe လုပ္ရံုပါပဲ။ ဒီေက်ာင္းက တပါတ္မွာ ၃ နာရီေလာက္ သင္တဲ့ ( 3 credit hours ) တဘာသာကို ေဒၚလာ ၁၀၀၀ စီေလာက္ ( ပဲ ) ေပးရလို႕ ေက်ာင္းလခ သက္သာတယ္လို႕ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Texas က လူေတြေတာင္ လာတက္ေနၾကတာ ေတြ႕ပါတယ္။ အဲဒါက က်ေနာ္ ပထဦးဆံုး တက္ခဲ့တဲ့ ေက်ာင္း အေၾကာင္းပါ။ အဲဒီႏွစ္က က်ေနာ္ loan $ 9500 ရတာမွာ ေက်ာင္းလခ ၄ ဘာသာဖိုး ( ေဒၚလာ ၄၀၀၀ ) ေက်ာ္ ကို ႏွဳတ္ျပီး က်န္တဲ့ ၅၀၀၀ ေလာက္ကို က်ေနာ့္ဆီ လႊဲေပးပါတယ္။ အဲဒီ ေငြထဲက က်ေနာ္ ကားေမာင္း က်င့္ခ်င္လို႕ ေဒၚလာ ၁၈၀၀ နဲ႕ ကားေဟာင္းကေလး တစီး ဝယ္လိုက္ပါ ေသးတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ကားအေမာင္း စသင္တဲ့ ေန႕မွာပဲ သစ္ပင္တပင္ ဝင္တိုက္မိလို႕ ကားေမာင္း ဖို႕ ေၾကာက္သြားတာ အခုထိ ေနာက္ထပ္ မသင္ ျဖစ္ေတာ့ပါဘူး။

     ဒီေနရာမွာ ၾကံဳလို႕ ေျပာရရင္ က်ေနာ္က မသန္စြမ္းတဲ့အတြက္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ဘဲ ငတ္ေနမွာစိုးလို႕ သက္ၾကီးရြယ္အို နဲ႕ မသန္စြမ္း သူေတြ(တိုင္း) ကို ေထာက္ပံ့တဲ့ Federal Government’s Social Security Fund ထဲက ( ျပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္အထိ $ 674/ month ) ဒီႏွစ္ ၂၀၁၂ က စျပီး $ 698/ month ရပါတယ္။ ေနာက္ ျပည္နယ္ အစိုးရေတြဆီက အစားအစာ ဝယ္ယူခြင့္ ကဒ္ျပား ( Foodstamp ) $ 200 ဝန္းက်င္ ခန္႕ ရပါတယ္။ အဲဒါက အိမ္လခ၊ ထမင္းလခ၊ ဖုန္းခ၊ အင္တာနက္ခနဲ႕ တလတလ သံုးစရာ အတြက္ ကြက္တိေလာက္ပဲ ျဖစ္ျပီး ကားဝယ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ေငြ မပိုလွ်ံပါဘူး။  က်ေနာ့္တိုင္းျပည္မွာ ပင္စင္လစာ တလ ၄၀၀ က်ပ္ ( အေမရိကန္ေငြ ငါးမူးခန္႕ ) ပဲ ရခဲ့တဲ့လူက ဒီမွာ အီရတ္ေတြ ဘာေတြလည္း စစ္သြား မတိုက္ေပးဖူးဘဲနဲ႕ တလတလ အေခ်ာင္ ေဒၚလာ ၈၀၀ ေက်ာ္ ၉၀၀ နီးပါးေလာက္ စားေနရတာကို  တခါတေလေတာ့ အေမရိကန္ အစိုးရကိုေရာ၊ သူတို႕ ျပည္သူ ေတြကိုေရာ အားနာ၊ သနားမိပါတယ္။ ဒီက အစိုးရ ( ျပည္နယ္ အစိုးရ ျဖစ္မယ္ ) ေတြက သူတို႕ ေက်ာင္းသားေတြကို သူငယ္တန္း ေလာက္ကတည္းက အိမ္တိုင္ရာေရာက္ ေက်ာင္းကားနဲ႕ လာေခၚ၊ ေက်ာင္းမွာ ထမင္းေကြ်းျပီး ၁၂ တန္းထိ ထားေပးခဲ့ရတယ္။ ဒီ အတက္တန္း ေက်ာင္းသားေတြ ေကာလိပ္ တက္ျပန္ေတာ့ လည္း ေက်ာင္းသားတိုင္း နီးပါး ေလာက္ကို ( မိဘဝင္ေငြ မ်ားလြန္းသူတို႕က လြဲလို႕ ) တႏွစ္ကို Pell Grant $ 5500 စီေပးရပါေသးတယ္။ အဲဒါနဲ႕ မေလာက္လို႕ ေခ်းေငြ ေတာင္းရင္လည္း ေငြေခ်းေပး ရေသးတယ္။ သူ႕ ႏိုင္ငံသားေတြဆို ဘာအေရးလဲ။ အခုေတာ့ က်ေနာ္တို႕လို ( ျပန္လည္း မဆပ္ႏိုင္ေလာက္တဲ့ ) ပဝတၱိသား ေတြကိုလည္း ေငြ ေခ်းထားရေသးတယ္။ က်ေနာ္ ပထမဆံုး loan ရတုန္းက ဒီေရာက္တာ ၃-၄ လ ေလာက္ပဲ ရွိေသးတာမို႕ permanent resident မျဖစ္ေသးပါဘူး။ က်ေနာ္ eligible resident ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ေနာက္တႏွစ္ၾကာရင္ permanent resident, ၅ ႏွစ္ၾကာရင္ citizen ျဖစ္လာမဲ့ အေၾကာင္း အာေပါက္ေအာင္ ရွင္းျပျပီး ရခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

     ၂၀၀၉ ဇြန္လမွာေတာ့ က်ေနာ္ အေမရိကန္အေရွ႕ျခမ္း Maryland ျပည္နယ္ ( Baltimore ) ကိုေျပာင္းဖို႕ ျဖစ္လာပါ တယ္။ ေမရီ လင္း ျပည္နယ္ ေရာက္ေတာ့ Community College of Baltimore County ( CCBC ) မွာ တက္ဖို႕ လုပ္ပါတယ္။ ေရွးနည္းတူ ေက်ာင္း ကိုသြားျပီး “က်ေနာ္ အရင္ WKU မွာ တက္ဖူးတာေတာ့ ရွိတယ္။ အခု ဒီမွာတက္ခ်င္တယ္။ က်ေနာ္ ဘာလုပ္ရမလဲ” လို႕ ေမးပါတယ္။ သူတို႕က “အဲဒါေတြက ရွဳပ္ပါတယ္။ အခု ဒီမွာ Placement Test ေျဖသြားႏိုင္မလား” လို႕ ေမးေတာ့ အိုေက ဆိုျပီး က်ေနာ္ ေျဖလိုက္ ပါတယ္။ အဲဒီေက်ာင္းမွာ ေမးတာကေတာ့ Accuplacer Test ပါ။ English reading, writing, essay နဲ႕ Math ေတြ ေျဖရပါတယ္။ ဒီ placement test က ျမန္မာျပည္မွာ ၂တန္းေလာက္ထိပဲ ေနဖူးတဲ့သူလည္း သြားေျဖခ်င္ရင္ ေျဖလို႕ ရ ပါတယ္။  ကြန္ျပဴတာက ေျဖဆိုသူရဲ႕ ရမွတ္ကို ထုတ္ေပးရင္း ESOL ( English for Speakers of Other Language ) level ဘယ္ေလာက္ ကို တက္သင့္တယ္ ဆိုတာ သတ္မွတ္ေပးပါတယ္။ အဲဒီလူက သူနဲ႕တန္တဲ့ အတန္း ( ဥပမာ။ ၂တန္းေလာက္ပဲတတ္တဲ့သူက ESOL: level-1 / Elementary level ) ကို တက္ရပါတယ္။

     အဲဒီလူဟာ ေကာလိပ္ရွိရာ အေဆာက္အဦး ကို ေက်ာင္းလာလာ တက္ေပမဲ့ သူဟာ ေကာလိပ္ေက်ာင္းသား အဆင့္ စာေတြကို လုပ္ေန တာ မဟုတ္လို႕ သူ႕ကို financial aid မေပးပါဘူး။ College 1st year (က်ားမ မေရြး freshman လို႕ေခၚပါတယ္။ ) ကစျပီးေတာ့မွ financial aid ရတာပါ။ က်ေနာ္ကေတာ့ ဒီတခါလည္း Accuplacer Test ရဲ႕ computerized သတ္မွတ္ေပးခ်က္အရ ESOL တက္ဖို႕မလို၊ college level class ေတြ တခါတည္း တန္းတက္ ႏိုင္တယ္ လို႕ အေျဖ ထြက္ပါတယ္။ သခၤ်ာကေတာ့ College Algebra, Calculus စတဲ့ college level math ကို တန္းယူခြင့္ မရွိဘဲ ( ေကာလိပ္စာ မဟုတ္လို႕ credit မရတဲ့ ) preparing math class တခုကို ယူျပီးေတာ့မွ ယူရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ အခုေတာ့ အဲဒီ ျပင္ဆင္မွဳ အတန္းကို  တက္ခဲ့ ျပီးပါျပီ။ က်ေနာ္က တေယာက္တည္းသမား၊ လုပ္ခ်င္ရာ လုပ္တတ္တဲ့သူမို႕ ျပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္ ေနြဦး ရာသီ ေလာက္မွာ အဲဒီ Maryland ျပည္နယ္ကေန မိုင္ ၃၀၀၀ ေလာက္ေဝးတဲ့ Oregon ျပည္နယ္ ေျပာင္းလာခဲ့ပါတယ္။ ဒီေရာက္ေတာ့ တခါ Portland Community College ကို “က်ေနာ္ ဘာလုပ္ရမလဲ” လို႕ သြား ေမးျပန္ပါတယ္။

     သူတို႕က “အရင္ေက်ာင္းက transcript ကိုသာ ဒီေက်ာင္းကို ပို႕ခိုင္းပါ။ က်ေနာ္တို႕ အဲဒီထဲက ယူလို႕ရတဲ့ ဘာသာေတြ evaluate လုပ္ျပီး ယူပါ့မယ္။ Entrance Test ေျဖဖို႕ မလိုပါဘူး” လို႕ ေျပာၾကပါတယ္။ ဒါက ဘာလို႕လဲ ဆိုရင္ က်ေနာ္ College level English ႏွစ္ဘာသာ ( ENG 101, ENG 102 ) ျပီးထားျပီးသားမို႕ပါ။ အဲဒါနဲ႕ က်ေနာ္ အခု Portland Community College မွာ တက္ေနတာ semester ႏွစ္ခု ရွိပါျပီ။ ေက်ာင္းေတြက တျပည္နယ္ ေျပာင္းသြားလိုက္၊ ေမဂ်ာတမ်ိဳး ေျပာင္းသြားလိုက္ ျဖစ္ေနတာမို႕ က်ေနာ္ အခုထိ Associate degree မရေသးပါဘူး။ ဒီအေတြ႕အၾကံဳေတြကေန ေအာက္ပါအတိုင္း ေကာက္ခ်က္ခ် ႏိုင္မယ္လို႕ ထင္ပါတယ္။    

     ( ၁ ) အေမရိက က တကၠသိုလ္/ ေကာလိပ္ဝင္ခြင့္အတြက္ GED/ SAT/ GCE ( A/ O level ) ေတြ ေအာင္ထား ရင္ ပိုေကာင္းႏိုင္ေပမဲ့ ဝင္ခြင့္အတြက္ လိုကို လိုအပ္တယ္လို႕ မဆိုႏိုင္ပါ။ ေက်ာင္း တေက်ာင္းနဲ႕ တေက်ာင္း မတူတဲ့အတြက္ အဲဒီေက်ာင္းကို ဝင္ခြင့္ ရရွိေရးအတြက္ ကိုယ္ မျဖစ္မေန ဘာလုပ္ဖို႕ လိုအပ္သလဲ ဆိုတာ အရင္ ေမးသင့္ပါတယ္။

အျခားမွတ္သားဖြယ္ရာ မ်ားကေတာ့-

     (၂) Community College ေတြက  ပထဝီ၊ သမိုင္း၊ ဇီဝ၊ ဓါတု၊ သခၤ်ာ၊ ဒႆနိက ေဗဒ၊ အစရွိတာေတြ သင္သလို တြင္ခံု၊ welding ၊ ေရပိုက္ျပင္၊ ကြန္ျပဴတာ ေဆာ့ဖ္ဝဲ အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ သူနာျပဳ၊ ဓါတ္မွန္ပညာရွင္ စတဲ့ ထမင္းစား လက္မွတ္ရ ပညာရပ္ေတြကိုလည္း သင္ပါတယ္။ ဒီ ေကာလိပ္က credit hours ေတြကို အျခား တကၠသိုလ္ ကို သယ္ယူ သြားႏိုင္တာမို႕ ေငြ ဗံုးေဗာလေအာ မသံုးခ်င္/ ႏိုင္တဲ့ ျမန္မာေက်ာင္းသားေတြ အေနနဲ႕ GED, SAT ေတြ မလိုတဲ့ ဒီ ေကာလိပ္ေတြက ေန စသင့္တယ္လို႕ ထင္မိပါတယ္။ က်ေနာ့္ရဲ႕ ျမန္မာ B.A( Psychology ) ဘြဲ႕ကို ဒီက အစိုးရ အသိအမွတ္ျပဳ ပညာေရး ဘြဲ႕လက္မွတ္မ်ား အကဲျဖတ္ အဖြဲ႕တခုက တကၠသိုလ္ တတိယႏွစ္ တက္ေရာက္ရန္ အဆင့္မီသည္လို႕ သတ္မွတ္ေပးပါတယ္။ သူတို႕ကို အကဲျဖတ္ခ ေဒၚလာ ၁၅၀-၂၀၀ ေလာက္ေတာ့ ေပးရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာဘြဲ႕ အလကားလို႕ မထင္ၾက ေစလိုပါ။ ( က်ေနာ္ေတာင္ အခု ဒီက ရတဲ့ credit hours ေတြရယ္၊ အဲဒီ ျမန္မာဘြဲ႕က credit hours ေတြရယ္ ေပါင္းျပီး တကၠသိုလ္ တခုခုမွာ Bachelor’s degree အတြက္ တက္မလားလို႕ စဥ္းစား ေနပါတယ္။ )

     ( ၃ ) Credit hours ဆိုတာ တပါတ္အတြင္း ေက်ာင္းတက္ခ်ိန္ နာရီေပါင္းကို ေျပာတာပါ။ ဒီမွာ ဘာသာရပ္ တခုအတြက္ ေန႕တိုင္း ေက်ာင္း မတက္ရပါဘူး။ တနလၤာ၊ ဗုဒၶဟူး၊ ေသာၾကာ ( MWF ) နဲ႕ အဂၤါ၊ ၾကာသပေတး ( T R ) စသည္ျဖင့္ တက္ရတာမွာ MWF ရက္တြဲက တေန႕ တနာရီ ေက်ာင္းတက္ရရင္ ၃ ရက္ ၃ နာရီ ( 3 credit hours ) ျဖစ္ပါတယ္။ TR ရက္တြဲက တေန႕ ၁း၃၀ နာရီစီ၊ ၂ ရက္ ေက်ာင္းတက္ခ်ိန္ ၃နာရီ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ( 4 credit hours ဆိုရင္ တေန႕ ၂နာရီ တက္ရပါလိမ့္မယ္။ ) စာသင္ရာသီ ( semester ) တခုမွာ စုစုေပါင္း credit hours 6-11 အထိ ယူထားသူက Part time student ျဖစ္ျပီး၊ 12 credit hours ကစျပီး အထက္ ဆိုရင္ Full time student ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီမွာ Full time ေက်ာင္းသားေလာက္ဆိုရင္ အပါတ္စဥ္ assignment ေတြနဲ႕ မအားမလပ္ ရွိေနတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ၊ Textbook ထဲက စာမ်က္ႏွာ ဘယ္ေလာက္ကေန ဘယ္ေလာက္ထိ ဖတ္လာခဲ့ပါ။ ေနာက္အပတ္ တနလၤာေန႕တိုင္း အဲဒီ ဖတ္စာ ထဲက quiz ေမးမယ္လို႕ ဆရာ/ ဆရာမ က မွာလိုက္ရင္ တကယ္ မဖတ္ခဲ့ရင္ quiz ေျဖႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒီ အမွတ္ေတြက အလကား မဟုတ္ဘူး။ မွတ္ထားပါတယ္။ စာသင္ရာသီ ကုန္ခါနီးမွာ အဲဒီ အမွတ္စုစုေပါင္းရဲ႕ 90-100% ရလွ်င္ Grade A, 80-89% ဆိုရင္ Grade B, 70-79% ရရင္ Grade C ပါ။ ျမန္မာျပည္မွာ 75 မွတ္ရရင္ လူေတာ္ ( ဂုဏ္ထူး ) ထြက္တာ ျဖစ္ေပမဲ့ ဒီမွာေတာ့ အဲဒီ အမွတ္ေလာက္က ခပ္ညံ့ည့ံ ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ ရွိပါတယ္။ 60-69% က Grade D ပါ။ အလြန္ညံ့ဖ်င္းသူ ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ ရွိတယ္ ထင္ပါတယ္။ အဲလိုလူကို Financial Aid မေပးေတာ့ပါ။ 50-59% သာရရင္ေတာ့ Grade F- က်ရွဳံးသူ ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ပါ။

     ( ၄ ) ဒီမွာ ဆရာ/ ဆရာမေတြက ပါေမာကၡ ( Professor )၊ တြဲဖက္ပါေမာကၡ ( Assistant Professor ) ေတြခ်ည္းပဲ မ်ားျပီး၊ ဘာေၾကာင့္မွန္းမသိ၊ နည္းျပ ( Tutor )၊ သရုပ္ျပ ( Demonstrator )၊ ကထိက ( lecturer ) ေတြ မေတြ႕ရပါ။ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ ဆိုတာလည္း မရွိတာလား၊ မထင္ေပၚတာလား မသိ၊ ရွိတယ္လို႕ကို မထင္ရပါဘူး။ ေနရတကာ ေက်ာင္း ဥကၠဌကပဲ ထင္ေပၚ ပါတယ္။ ေက်ာင္းတိုင္းမွာ ေက်ာင္းသား သမဂၢ ရွိပါတယ္။ အမွဳေဆာင္ လူၾကီးေတြကို ေရြးေကာက္ တင္ေျမွာက္ၾကပါတယ္။ ဒီက ထံုးစံက ဆရာ/ ဆရာမတိုင္းကို Professor လို႕ ရည္ညႊန္း ေခၚေဝၚၾကပါတယ္။ ဆရာ တပည့္ ဆက္ဆံေရး ဓေလ့က သူတို႕ဆီ စာေရးရင္ ( email ပို႕ရင္ ) I didn’t attend the class yesterday, I couldn’t find it စသည္ျဖင့္ “didn’t”,  “couldn’t” ( contracted form ) နဲ႕ ေရးလို႕မရပါဘူး။ Right? ေတြ ဘာေတြ ေရးလို႕ မေကာင္းပါဘူး။ Hi လုပ္လို႕ လည္း မေကာင္းပါဘူး။ Hello Professor ေလာက္ဆိုရင္ေတာ့ မဆိုးဘူး ထင္ပါတယ္။

     ( ၅ ) ဒီက အိမ္စာေတြက ( သခၤ်ာ / သိပၸံဘာသာရပ္ မဟုတ္ဘဲ Essay type သာ ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ) ေခါင္းစဥ္ တခုတည္းကို တေယာက္နဲ႕ တေယာက္ တူလို႕မရပါဘူး။ တူရင္ သူတို႕ထဲက တေယာက္က ခိုးခ်တာပဲ လို႕ ဆရာက ယူဆတတ္ပါတယ္။ စာေတြကို ေနာက္က က်ားလိုက္ေနသလို အေျပးအလႊား၊ ဒရစပ္သင္ပါတယ္။ ( ဒါေၾကာင့္ ဒီက ေက်ာင္းသားေတြ ဖြန္ေၾကာင္ခ်ိန္ မရၾကပါ း)။ စာသင္ပံုက ဥပမာ။ “အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု သမိုင္း” သင္ရင္ အျဖဴ ( white )ေတြက native Americans ( Red Indian ) ေတြကို ရက္ရက္စက္စက္ မ်ိဳးျဖဳတ္သတ္ျဖတ္ခဲ့တာတို႕၊ အျဖဴလူစုလူေဝးက အမည္းေတြကို အေၾကာင္းမဲ့ ( ေ-ာက္ျမင္ ကပ္လို႕ကို ) lynch လို႕ေခၚတဲ့ လမ္းလယ္ေခါင္မွာ ကားစင္တင္ သတ္ပစ္တာတို႕ ဘာတို႕ကို အမွန္အတိုင္း သင္ပါတယ္။ “ဒါကို မင္းတို႕ ဒီေခတ္ကေန ၾကည့္ေတာ့ ဘယ္လို ထင္သလဲ။ ဘယ္လို ခံစားရ သလဲ” လို႕ ဆရာက ေမးရင္ ေက်ာင္းသားေတြ ပြားၾကေပေရာ့ပဲ။ မပြားရင္ ပြားမွတ္ကိုမရတာမို႕ က်ေနာ္လည္း ျမန္မာျပည္မွာ အေနာ္ရထာမင္း လက္ထက္တုန္းက ရွိခဲ့ဖူးတဲ့ ကြ်န္စနစ္က ဘယ္သို႕ဘယ္ညာ ( comparatively လူသားဆန္ျပီး ဂရုဏာတရား ပိုရွိ )  ဆိုျပီး ဝင္ပြားရတတ္ပါတယ္။ ေနာက္ျပီးေတာ့ ဥပမာ၊ American Media အေၾကာင္းသင္တဲ့ အတန္း ဆိုပါေတာ့။ American Media Industry ဟာ အျမတ္ရဖို႕ေလာက္ပဲ သိတဲ့ Rupert Murdoch တို႕လို သူေဌးၾကီး (၆) ေယာက္ လက္ထဲမွာ က်ေရာက္ ေနတဲ့ အေၾကာင္း၊ ဒီမိုကေရစီစနစ္ရဲ႕ မီဒီယာမွာလည္း ဒီစနစ္ဖက္ကို ဘက္လိုက္ေရးသားတာ ( bias ) ရွိတဲ့ အေၾကာင္း၊ First Amendment ရဲ႕ ေကာင္းက်ိဳး ဆိုးက်ိဳးမ်ား အေၾကာင္း စသည္အားျဖင့္ အင္မတန္ လြတ္လပ္စြာ သင္ပါတယ္။

( စာလည္း ေတာ္ေတာ္ ရွည္သြားျပီ။ ဆရာၾကီးလုပ္သလိုလည္း ျဖစ္ေနျပီ။ နားလိုက္ဦးမွ ပါပဲ။ က်ေနာ္က ဒီက လူလို ျဖစ္ေနလို႕ financial aid, loan ေတြ အေၾကာင္းပဲ သိျပီး ျမန္မာျပည္က ေက်ာင္းလာတက္ခ်င္တဲ့လူေတြ အတြက္ scholarship ရရွိႏိုင္မွဳ အေျခအေနကို မသိပါ။ ေနာင္မ်ား သိရင္ ေရးပါဦးမယ္။ ဒီက အေျခအေနကို ဒီထက္ အေသးစိတ္ သိခ်င္သူ မည္သည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံသား မဆို က်ေနာ့္ထံ email ေရးပို႕ ေမးျမန္းႏိုင္ပါတယ္။ က်ေနာ့္ email က ayekyawzan@gmail.com ျဖစ္ပါတယ္ ခင္ဗ်ား။ )

ေသရည္

                                                         ( ၁ )

ေသရည္ကို ေသာက္ခ်င္တဲ့ ေသာက္က်င့္ေၾကာင့္ ေသေပါ့ ေသနာရဲ႕ဟု

သက္ေတာင့္သက္သာ မရွိဟန္ျဖင့္ သူမ မသက္မသာ သက္ျပင္းခ်ေနပံုက

သိသိသာသာ သိသာေနေတာ့ကာ ေသမ်ားပင္ ေသသြားလိုက္ ခ်င္ေတာ့သည္။

                                                       ( ၂ )

အရက္ မေသာက္ဖူးၾကဘဲႏွင့္မ်ား

အရက္ မေကာင္းေၾကာင္း ေျပာခ်င္ၾကသူမ်ား .. တကယ္ဆို

အရက္မေကာင္းေၾကာင္း

အရက္သမားက ခင္ဗ်ားတို႕ထက္ ပိုသိပါတယ္ဗ်ာ..

အရက္ ျဖတ္လိုက္လို႕၊ ေဟာဒီ ကိုယ္ခႏၶာက 

အရက္မေသာက္ရလို႕ က်ဳပ္တစက္မွ အိပ္မရတာ ငါးည ရွိသြားျပီ

အရက္ခိုးေတြ ေဝျပီး အိပ္ေရးပ်က္ေနတဲ့ ေခါင္းက 

အရက္ကလြဲလို႕ က်န္တဲ့နာမည္ေတြ ေဝဝါးေနတာႏွင့္

အရက္သမားက သူ႕နာမည္ကို ျမင္သာတဲ့ေနရာမွာ ေရးမွတ္ထားရတယ္။

                                                           ( ၃ )
မိန္းမေတြ ကေလးေမြးတုန္းက နာတာပဲ။ ဒါေပမဲ့ စိတ္မနာႏိုင္ၾက။ အခ်ိန္တန္ေတာ့လည္း
မိန္းမတို႕ မိခင္သဘာဝ ေနာက္ထပ္ကေလး တေယာက္ေလာက္ လိုခ်င္ျပန္တာပဲ၊ အဲဒီလိုေပါ့။
မိန္းမတေယာက္ေၾကာင့္ အရက္သမား ျဖစ္လာတဲ့လူကို ဘယ္လို ျမင္သလဲ၊ ဟုတ္လား
မိန္းမနဲ႕ ေယာက္်ား၊ ဒီေလာကထဲမွာ ႏွစ္မ်ိဳးတည္းရွိတာ၊ က်ဳပ္တို႕က သူတို႕ကို ခ်စ္တာ ဘာမွ မမွားဘူး
မိန္းမတေယာက္ကို ခ်စ္မိလို႕ ခ်စ္ခြင့္မရလိုက္ရင္ ေသာက္ခ်င္မွာပဲ အရက္၊ အဲဒါလည္း ဘာမွ မမွားဘူး
မိန္းမေတြကို ဂုဏ္ျပဳမဲ့ လူတန္းစား ဆိုလို႕ က်ဳပ္တို႕ပဲ ရွိတာ မဟုတ္လား။ အဲဒါ သူတို႕ကို ဂုဏ္ျပဳတာ..။

( ကြင္းဆင္းေလ့လာ ေရးသားေသာကဗ်ာ )

မွတ္ခ်က္။ ။ ကိုယ့္နာမည္ကို ျမင္သာသည့္ ေနရာမွာ ေရးမွတ္သူ အရက္သမားကေတာ့ က်ေနာ္ မဟုတ္ပါ ခင္ဗ်ား.. း))